ყოველდღიური მკვლელები

იაპონიაში აბაზანაში შვიდჯერ მეტი ადამიანი იღუპება, ვიდრე გზებზე. ეს ხუმრობა არ არის. იაპონიის მომხმარებელთა საქმეების სააგენტოს შეფასებით, ქვეყანაში ყოველწლიურად დაახლოებით 19 ათასი ადამიანი კვდება ბანაობისას, უმეტესად ზამთარში და უმეტესად მოხუცები. ცივი ოთახიდან ცხელ წყალში ჩასვლა წნევას უცებ ცვლის, და ორგანიზმი ამას ყოველთვის ვერ უძლებს. იმავე ქვეყნის გზებზე 2025 წელს 2 547 ადამიანი დაიღუპა. ეს ყველაზე დაბალი ციფრია მას შემდეგ, რაც 1948 წელს დათვლა დაიწყეს.  მეორე უცნაური ციფრი. ინდოელმა ექიმებმა დაითვალეს, რომ 2011-დან 2017 წლამდე სელფის გადაღებისას მსოფლიოში სულ მცირე 259 ადამიანი დაიღუპა: წყალში ჩავარდნით, მატარებლის წინ, კლდიდან. მარტო 2017 წელს 93. ზვიგენი კი, ფლორიდის მუზეუმის აღრიცხვით, ბოლო წლებში საშუალოდ რვა ადამიანს კლავს წელიწადში. ანუ ტელეფონის კამერამ ერთ წელიწადში ზვიგენზე ათჯერ მეტი ადამიანი იმსხვერპლა. და ახლა მთავარი. ზუსტად ერთი წლის წინ, 2025 წლის 16 სექტემბერს, ამერიკაში გამოვიდა წიგნი, რომლის სათაურიც განაჩენივით ჟღერს: „თუ ვინმე ააშენებს, ყველა მოკვდება". ავტორები წერენ, რომ ადამიანზე ჭკვიანი ხელოვნური ინტელექტი კაცობრიობას მოსპობს. წიგნი მაშინვე ბესტსელერი გახდა. მანამდე, 2023 წელს, მსგავს გაფრთხილებას ხელი მოაწერეს თვითონ ამ ტექნოლოგიის შემქმნელებმაც, მათ შორის სემ ალტმანმა (OpenAI) და დემის ჰასაბისმა (Google DeepMind): ხელოვნური ინტელექტით გამოწვეული გადაშენების რისკი პანდემიისა და ბირთვული ომის გვერდით უნდა დადგეს. შიში გასაგებია. მაგრამ შიშს ერთი ნაკლი აქვს: მომავალს უყურებს და აწმყოს ვერ ამჩნევს. ამიტომ ჯერ დავთვალოთ, ვინ გვკლავს დღეს. ვინ გვკლავს სინამდვილეში ციფრები ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციისაა (ჯანმო), თუ სხვა წყარო არ არის დასახელებული.  პირველ ადგილზე გულია. 2022 წელს გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებით 19.8 მილიონი ადამიანი დაიღუპა. ეს დედამიწაზე ყოველი მესამე სიკვდილია, წუთში თითქმის ოცდათვრამეტი. სხვანაირად რომ ვთქვათ: მეორე მსოფლიო ომმა ექვს წელიწადში 70-დან 85 მილიონამდე ადამიანი იმსხვერპლა, ანუ წელიწადში 12-დან 14 მილიონამდე. გული ყოველ წელს ომის საშუალო წელიწადზე მეტს კლავს. ოთხ წელიწადში კი დაახლოებით იმდენს, რამდენიც მთელ იმ ომს.  თამბაქო წელიწადში შვიდ მილიონზე მეტს კლავს. ეს თითქმის ორი საქართველოს მოსახლეობაა, ყოველ წელს. მათგან 1.6 მილიონს სიგარეტი ხელშიც არ აუღია: ისინი სხვის კვამლს სუნთქავდნენ. თითქმის იმდენსვე, დაახლოებით 7 მილიონს, კლავს დაბინძურებული ჰაერი, ქუჩაშიც და სახლშიც, სადაც საჭმელს ღია ცეცხლზე ამზადებენ. ჭარბმა წონამ 2021 წელს 3.7 მილიონი სიცოცხლე წაიღო. სამ მილიონზე მეტი ადამიანი კი იქ კვდება, სადაც გადარჩენას ელოდა: საავადმყოფოში, არასწორი წამლით, იქ აკიდებული ინფექციით ან გამორჩენილი დიაგნოზით. ალკოჰოლი 2.6 მილიონს კლავს, დიაბეტი პირდაპირ 1.6 მილიონს. გზებზე წელიწადში 1.16 მილიონი ადამიანი იღუპება, დღეში სამ ათასზე მეტი. ეს იგივეა, ყოველ დღე შვიდი-რვა სავსე დიდი თვითმფრინავი ჩამოვარდესო. ახალ ამბებში იშვიათად ხვდება, რადგან ერთბაშად არ ხდება. ყველაზე უხმაურო მკვლელები კი ყველაზე ჩვეულებრივი რამეებია. იატაკი: დაცემით წელიწადში 684 ათასი ადამიანი კვდება. წყალი: 300 ათასი იხრჩობა. და კოღო: მალარია, რომელსაც ის ავრცელებს, 2024 წელს 610 ათასმა ადამიანმა ვერ გადაიტანა. კოღო ზვიგენზე დაახლოებით სამოცდათხუთმეტი ათასჯერ მეტს კლავს. შაქარს ცალკე ანგარიში აქვს. 2025 წელს ჟურნალ Nature Medicine-ში გამოქვეყნებულმა კვლევამ დაითვალა, რომ მხოლოდ ტკბილი სასმელები, ლიმონათი და შაქრიანი წვენი, წელიწადში 330 ათასზე მეტ სიკვდილს იწვევს დიაბეტითა და გულის დაავადებებით. ეს იმაზე მეტია, ვიდრე მსოფლიოში ყველა დამხრჩვალი. ერთი რამ პატიოსნად: ეს ციფრები ერთმანეთს არ ემატება. მწეველი, რომელიც ინფარქტით კვდება, თამბაქოს სიაშიცაა და გულის სიაშიც. მაგრამ ჯამი არც გვჭირდება. რიგი ისედაც ნათელია. ჩვენთან, საქართველოში საქსტატის მონაცემით, 2025 წელს საქართველოში 44 319 ადამიანი გარდაიცვალა. მათგან 16 711 სისხლის მიმოქცევის დაავადებებით, ანუ 37.7 პროცენტი. მსოფლიოს საშუალოზე მეტი. დღეში ორმოცდაექვსი ადამიანი. კიბოთი გარდაცვლილთა რიცხვი ერთ წელიწადში 20 პროცენტით გაიზარდა და 6 877-ს მიაღწია.  ჯანმოს ევროპის ბიუროს მონაცემით, საქართველოში ზრდასრული კაცების 57 პროცენტი ეწევა, ევროპის რეგიონში ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი. თამბაქოსთან დაკავშირებული დაავადებებით ყოველწლიურად 11 400 ქართველი იღუპება. დღეში ოცდაათზე მეტი: ყოველ დილით ერთი სავსე ავტობუსი, რომელიც აღარ ბრუნდება. მკვლელები, რომლებიც ჩვენ შევქმენით შეხედეთ ამ სიას. სიგარეტი. მანქანა. ქარხნის მილი. ტკბილი სასმელი. სპირტი. ცხელი აბაზანა. ტელეფონი, რომლითაც კლდის პირას ვიღებთ თავს. ყველა ეს ნივთი ადამიანმა გამოიგონა, ააშენა, გაყიდა და შეიყვარა. არცერთი მათგანი შეთქმულებას არ აწყობს. უბრალოდ ყოველდღე გვერდით გვიდგას და ჩვენ ვეღარ ვამჩნევთ. და ხელოვნური ინტელექტი? რამდენი ადამიანი მოკლა მან დღემდე? ოფიციალური მრიცხველი არავის აქვს. ცნობილი შემთხვევები კი ასეთია. 2018 წლის მარტში არიზონაში Uber-ის თვითმართვადმა მანქანამ ქალი, ელეინ ჰერცბერგი, მოკლა. გამოძიებამ აჩვენა, რომ სისტემა ფეხით მოსიარულეს გადასასვლელის გარეთ ვერ ცნობდა, საჭესთან მჯდომი კი ტელეფონში ტელეშოუს უყურებდა. ამერიკის გზების უსაფრთხოების ადმინისტრაციამ Tesla-ს მძღოლის დამხმარე სისტემა Autopilot სამი წელი იკვლია და 956 ავარიიდან 13 სასიკვდილო შემთხვევა დაუკავშირა სისტემის ნაკლს. 2025 წელს კალიფორნიაში 16 წლის ადამ რეინის მშობლებმა OpenAI-ს უჩივლეს: ამტკიცებენ, რომ ChatGPT-მ მათი შვილის თვითმკვლელობას შეუწყო ხელი. კომპანია ბრალს უარყოფს, საქმე სასამართლოშია. ყოველი ეს სიკვდილი ტრაგედიაა და ყოველი მათგანი სერიოზულ კითხვას სვამს. ომში ალგორითმების როლი კი საერთოდ დახურულია და მას ვერავინ ითვლის. მაგრამ აქ ჩამოთვლილი შემთხვევები ერთად რომ დავთვალოთ, ისინი მსოფლიოს გზებზე ერთი საათის დაღუპულებსაც ვერ უტოლდება. სელფის ერთ წელიწადსაც ვერა. მაშინ რატომ გვეშინია იმისი, რაც შეიძლება მოხდეს, და არ გვეშინია იმისი, რაც ყოველ წუთს ხდება? იქნებ იმიტომ, რომ უცნობი ყოველთვის უფრო საშიშად გამოიყურება, ვიდრე ნაცნობი. სიგარეტს სუფრაზე ვდებთ. რობოტს კინოში ვხედავთ. ერთი დეტალი შვედეთიდან ახლა მეორე მხარე. შვედეთში, ლუნდის უნივერსიტეტში, 106 ათასი ქალის მონაწილეობით ჩატარდა პირველი დიდი კვლევა იმაზე, შეუძლია თუ არა ხელოვნურ ინტელექტს ძუძუს კიბოს პოვნაში დახმარება. ქალები წილისყრით გაიყვეს ორ ჯგუფად. ერთ ნახევარს მამოგრაფიის სურათებს ორი ექიმი კითხულობდა, როგორც ყოველთვის. მეორე ნახევარს ეხმარებოდა ალგორითმი. შედეგი 2026 წლის იანვარში ჟურნალ The Lancet-ში გამოქვეყნდა. ალგორითმის ჯგუფში 29 პროცენტით მეტი კიბო იპოვეს. რადიოლოგების სამუშაო 44 პროცენტით შემცირდა. და 12 პროცენტით ნაკლებ ქალს აღმოაჩნდა კიბო ორ შემოწმებას შორის, ანუ ისეთი, რომელიც წინა შემოწმებამ გამოტოვა. დაავადება ადრე დაინახეს, როცა მისი მკურნალობა ჯერ კიდევ შესაძლებელია. აპოკალიფსის წიგნებში ამაზე ნაკლებად წერენ. არა რობოტი, რომელიც ქალაქს აფეთქებს, არამედ პროგრამა, რომელიც სურათზე იმ ლაქას ხედავს, რომელიც დაღლილმა თვალმა შეიძლება გამოტოვოს. ციხე შიგნიდან ძველი ნათქვამია: ციხე შიგნიდან ტყდება. ჩვენი ციხე ჩვევებისგან არის ნაშენი. დილის სიგარეტი, ყოველდღიური ლიმონათი, საჭესთან ტელეფონი, ანალიზი, რომელსაც ვდებთ, რადგან „არაფერი მტკივა". ამ კედლებს გარედან ვერავინ დაანგრევს: ვერც სახელმწიფო, ვერც ექიმი, ვერც რეკლამა. მხოლოდ შიგნით მყოფს შეუძლია გაიგოს, რა ხდება, და რაღაც შეცვალოს. და აქ ჩნდება უცნაური შესაძლებლობა. ხელსაწყო, რომლისაც ყველას ეშინია, შეიძლება სწორედ ის აღმოჩნდეს, რაც ადამიანს ამ კედლის დანახვაში ეხმარება. რომელიც ანალიზის პასუხს გასაგებ ენაზე გადმოგითარგმნის. რომელიც ღამის ორ საათზე გიპასუხებს კითხვაზე, რომლის დასმაც ექიმთან გრცხვენოდა. რომელიც სურათზე იმას დაინახავს, რასაც ადამიანის თვალი ვეღარ ხედავს. ეს არ ნიშნავს, რომ შიში უსაფუძვლოა. ვინც გაფრთხილებას ხელი მოაწერა, ტყუილად არ აწერდა. მაგრამ შიში და გამოყენება ერთმანეთს არ გამორიცხავს. შეიძლება მანქანის გეშინოდეს და მაინც ისწავლო ტარება. კითხვა კი ასეთია. როცა ოცი წლის შემდეგ ვინმე ჩვენი დროის სიკვდილიანობის ციფრებს გადახედავს, რას დაინახავს: რომ ხელოვნურმა ინტელექტმა გაგვწყვიტა, თუ რომ ის ხელთ გვქონდა და მაინც ცხელ აბაზანაში ვიწექით, სიგარეტით ხელში? ადამიანისა და მანქანის ურთიერთობაზე საუბარი ჩვენს ფორუმზე ადრიან ბეჟანის თემით დაიწყო: ადამიანი და მანქანა ერთი სახეობაა, არა ორი. იქ გაგრძელებაც შეგიძლიათ: https://chkuiskolopi.ge/forum/t/robotebis-revolucia-tu-adamianis-evolucia/ წყაროები 1. ჯანმო, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cardiovascular-diseases-(cvds) 2. ჯანმო, თამბაქო: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tobacco 3. ჯანმო, ჰაერის დაბინძურება: https://www.who.int/health-topics/air-pollution 4. ჯანმო, სიმსუქნე და ჭარბი წონა: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight 5. ჯანმო, პაციენტის უსაფრთხოება: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/patient-safety 6. ჯანმო, ალკოჰოლი: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/alcohol 7. ჯანმო, დიაბეტი: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes 8. ჯანმო, საგზაო ტრავმები: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/road-traffic-injuries 9. ჯანმო, დაცემა: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/falls 10. ჯანმო, დახრჩობა: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/drowning 11. ჯანმო, მალარია: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/malaria 12. ტაფტსის უნივერსიტეტი, ტკბილი სასმელები (Nature Medicine, 2025): https://now.tufts.edu/2025/01/06/new-study-links-millions-diabetes-and-heart-disease-cases-globally-sugary-drinks 13. CNN, ტკბილი სასმელები და 330 ათასი სიკვდილი: https://www.cnn.com/2025/01/06/health/sugary-drinks-deaths-wellness 14. Nippon.com, იაპონიის მომხმარებელთა საქმეების სააგენტო ბანაობისას სიკვდილზე: https://www.nippon.com/en/japan-data/h00623/sudden-deaths-while-bathing-heat-shock-among-factors-estimated-to-cause-19-000-annual-fata.html 15. The Japan Times, იაპონიის გზებზე დაღუპულები 2025: https://www.japantimes.co.jp/news/2026/01/07/japan/traffic-deaths-hit-record-low/ 16. CBS News, სელფის მსხვერპლთა კვლევა (Journal of Family Medicine and Primary Care): https://www.cbsnews.com/news/selfie-deaths-study-united-states-india-russia/ 17. ფლორიდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, ზვიგენის თავდასხმების საერთაშორისო აღრიცხვა: https://www.floridamuseum.ufl.edu/shark-attacks/yearly-worldwide-summary/ 18. წყნარი ოკეანის ომის ეროვნული მუზეუმი, მეორე მსოფლიო ომის მსხვერპლი: https://www.pacificwarmuseum.org/learn/articles/the-enduring-impact-of-world-war-ii 19. Georgia Today, საქსტატის 2025 წლის სიკვდილიანობის მონაცემები: https://georgiatoday.ge/georgia-records-44319-deaths-in-2025-cancer-deaths-rise-sharply/ 20. ჯანმოს ევროპის ბიურო, საქართველო და თამბაქო: https://www.who.int/europe/news/item/30-05-2022-the-uphill-battle--the-story-of-georgia-s-fight-for-a-tobacco-free-future 21. Center for AI Safety, განცხადება ხელოვნური ინტელექტის რისკზე: https://safe.ai/work/press-release-ai-risk 22. PBS NewsHour, განცხადების ხელმომწერები: https://www.pbs.org/newshour/science/artificial-intelligence-raises-risk-of-extinction-experts-warn 23. Washington Post, წიგნის რეცენზია „If Anyone Builds It, Everyone Dies": https://www.washingtonpost.com/books/2025/09/28/yudkowsky-soares-everyone-dies-review/ 24. NPR, Uber-ის თვითმართვადი მანქანის ავარია: https://www.npr.org/2019/11/07/777438412/feds-say-self-driving-uber-suv-did-not-recognize-jaywalking-pedestrian-in-fatal- 25. TechCrunch, NHTSA-ს გამოძიება Tesla Autopilot-ზე: https://techcrunch.com/2024/04/26/tesla-nhtsa-autopilot-investigation-closed-fatal-crashes 26. CNN, რეინების ოჯახის სარჩელი: https://www.cnn.com/2025/08/26/tech/openai-chatgpt-teen-suicide-lawsuit 27. NBC News, OpenAI-ს პასუხი სარჩელზე: https://www.nbcnews.com/tech/tech-news/openai-denies-allegation-chatgpt-teenagers-death-adam-raine-lawsuit-rcna245946 28. ლუნდის უნივერსიტეტი, MASAI კვლევა: https://www.lunduniversity.lu.se/article/ai-support-breast-cancer-screening-fewer-missed-cancer-cases 29. The Lancet, MASAI კვლევის სრული შედეგები: https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(25)02464-X/abstract

დაწერე

წერ როგორც სახელის შეცვლა