ჩვიდმეტი წლის ჯეკს მხოლოდ უფასო სადილი უნდოდა. შვიდი წლის შემდეგ მისმა მშობლებმა სახლიდან ცხრა ათას კილომეტრზე მეტი მანძილიდან უკანასკნელი წერილი მიიღეს. ჯეკ რიჩი ინგლისის ქალაქ შეფილდში გაიზარდა. მომხიბვლელი ბიჭი იყო, ადამიანებთან ადვილად მეგობრდებოდა. „შეფილდ იუნაიტედის“ გულშემატკივარი იყო და ადგილობრივ სტადიონზე სეზონური აბონემენტი ჰქონდა. სკოლის მახლობლად ტოტალიზატორის ოფისი იდგა. დიდ შესვენებაზე ჯეკი და მისი მეგობრები იქ შედიოდნენ, სათამაშო აპარატთან. მიზანი ბავშვური იყო: ჯიბის ფული გაეორმაგებინათ და სადილი „უფასოდ“ ეჭამათ. ეს მისმა მეგობარმა მოყვა, უკვე სასამართლოში. აპარატები, რომლებთანაც ჯეკი იჯდა, ბრიტანეთში ცნობილი იყო: ფიქსირებული კოეფიციენტის ტერმინალები. ერთ დატრიალებაზე 100 გირვანქა სტერლინგის დადება შეიძლებოდა. სახელმწიფომ ეს ზღვარი მხოლოდ 2019 წელს დასწია 2 გირვანქამდე, ორმოცდაათჯერ. ჯეკი მაშინ ცოცხალი აღარ იყო. თავიდან ჯეკმა დიდი თანხა მოიგო. სპეციალისტები ადრეულ დიდ მოგებას დამოკიდებულების ერთ-ერთ რისკად თვლიან: ადამიანს ახსოვს ის სიხარული და მის განმეორებას ეძებს. წააგებ, და კიდევ დადებ, რომ წაგებული დაიბრუნო. ინგლისელები ამას „დანაკარგის დადევნებას“ უწოდებენ. ჯეკი არ მალავდა, რომ ვერ ჩერდებოდა. თვითონ მივიდა მშობლებთან და დახმარება სთხოვა. მამა, ჩარლზი, დაეხმარა, რომ ახლომახლო ტოტალიზატორებში თავისი სახელი აკრძალულთა სიაში ჩაეწერინა. მერე თამაში ინტერნეტში გადავიდა და მშობლებმა კომპიუტერზე დამბლოკავი პროგრამა დააყენეს. ჯეკი თვეობით იკავებდა თავს. მაგრამ რეკლამა ყველგან იყო: ტელევიზორში, სტადიონზე, ტელეფონში. 2016 წელს ჯეკი ექიმს მიმართა. ექიმმა არ იცოდა, რა ექნა. სხვა დამოკიდებულებისგან განსხვავებით, ამ დაავადებაზე მაშინ ბრიტანეთში ექიმებს თითქმის არ ამზადებდნენ. 2017 წელი უკვე გამოჯანმრთელების წელი ჩანდა. ჯეკმა სამი თვე კენიაში მოხალისედ იმუშავა. მერე ვიეტნამში, ჰანოიში წავიდა, ინგლისურის მასწავლებლად. ახალი მეგობრები გაიჩინა, ახალი ცხოვრება დაიწყო. იქ, შორს, ტელეფონში, ის ძველი სიხარული ისევ დაბრუნდა. 2017 წლის 22 ნოემბერს ჯეკი მთელი დღე თამაშობდა. იმავე დღეს მშობლებს წერილი მისწერა. ოცდაოთხი წლის იყო. ლიზმა და ჩარლზმა მერე ისეთი რამ გააკეთეს, რასაც ცოტა მშობელი ახერხებს: ჩივილის ნაცვლად სახელმწიფოს სასამართლოში შეეკითხნენ, რატომ ვერ დაიცვა მათი შვილი. 2022 წლის მარტში შეფილდის კორონერმა (ასე ჰქვია ბრიტანეთში მოსამართლეს, რომელიც მოულოდნელი სიკვდილის მიზეზს იკვლევს) დაასკვნა: ჯეკის სიკვდილს აზარტული თამაში იწვევდა, სახელმწიფოს რეგულირება, ინფორმაცია და მკურნალობა კი „სავალალოდ არასაკმარისი“ იყო და, სავარაუდოდ, ამ სიკვდილში წვლილი შეიტანა. ეს პირველი შემთხვევა იყო, როცა ბრიტანულმა სასამართლომ თამაშის გამო თვითმკვლელობაში სახელმწიფოს პასუხისმგებლობაც განიხილა. კორონერმა სამ სამინისტროს გაუგზავნა გაფრთხილება, რომ სხვა სიკვდილიც თავიდან აეცილებინათ. ჯეკი მარტო არ არის. 2024 წელს სამედიცინო ჟურნალ The Lancet Public Health-ის საერთაშორისო კომისიამ დაითვალა, რომ მსოფლიოში დაახლოებით 80 მილიონ ზრდასრულს აქვს აზარტულ თამაშზე დამოკიდებულება ან თამაშით გამოწვეული სერიოზული პრობლემა. ეს ოცი საქართველოა. ყველაზე საშიში ის აპარატია, რომელიც ახლა ყველას ჯიბეშია: ონლაინ კაზინოსა და სლოტებში დამოკიდებულება, კომისიის შეფასებით, ზრდასრული მოთამაშეების თითქმის ყოველ მეექვსეს ემართება, მოზარდებიდან კი ყოველ მეოთხეს. წარმოიდგინეთ კლასი, სადაც ოცივე მოსწავლე ტელეფონით სლოტებს თამაშობს. ხუთს ეს მოსვენებას დაუკარგავს. კომისიის პროგნოზით, 2028 წლისთვის მსოფლიო აზარტულ თამაშში წელიწადში თითქმის 700 მილიარდ დოლარს წააგებს. ეს დღეში თითქმის ორი მილიარდია. ყოველ ოც დღეში იმდენი, რამდენსაც საქართველოს მთელი ეკონომიკა ერთ წელიწადში ქმნის.  ახლა ყველაზე ცივი ნაწილი. ჯეკის ამბავში ერთი კითხვა უპასუხოდ რჩება: ვინ იყო ტელეფონის მეორე მხარეს? პასუხი ბრიტანეთის სხვა სასამართლო საქმემ გამოაჩინა. კაცი, რომელსაც სასამართლომ მხოლოდ ინიციალებით მოიხსენია, RTM, თითქმის ათი წელი თამაშობდა ერთ-ერთ უმსხვილეს ბრიტანულ ონლაინ კომპანიაში, Sky Betting & Gaming-ში, და 45 ათას გირვანქაზე მეტი წააგო. როცა თავი დააღწია, კომპანიას მოსთხოვა, ეჩვენებინათ, რა იცოდნენ მის შესახებ. პასუხმა ის შოკში ჩააგდო. სასამართლოში წარდგენილი მასალით, კომპანია ყოველ მომხმარებელს დაახლოებით 500 ნიშანს ანიჭებს, რომლებიც რეალურ დროში ახლდება: რომელ საათზე უყვარს თამაში, რამდენად „ძვირფასი“ კლიენტია. ამ ნიშნებით ალგორითმები წინასწარ ითვლიან, ვინ უფრო ადვილად აჰყვება წაქეზებას, მაგალითად, მატჩის მსვლელობისას ფსონის დადებას. საქმეში ერთი დეტალია, რომლის წაკითხვის შემდეგაც ძნელია დაძინება. კომპანიის საკუთარმა მონაცემთა ექსპერტმა სასამართლოში აღიარა: თუ ადამიანი რეგულარულად თამაშობს დილის ადრიან საათებში, ეს ზიანის ნიშანი შეიძლება იყოს. მაგრამ თუ ეს ნიშანი მარკეტინგის ჩაკეტვის ზღვარს ვერ აღწევს, მარკეტინგის მოდელი ამას სხვანაირად კითხულობს: ეს ის დროა, როცა ამ კაცს რეკლამა ყველაზე კარგად „ჭრის“. ანუ იმ საათებში, როცა ადამიანი ყველაზე სუსტია, მანქანა მას ყველაზე ძვირფას მომენტად ხედავს. 2025 წლის იანვარში მაღალმა სასამართლომ RTM-ის სასარგებლოდ გადაწყვიტა. მოსამართლემ დაწერა, რომ კაცი „მარკეტინგით გაჟღენთილ“ გარემოში თამაშობდა, სადაც მისივე ქცევა რეალურ დროში უბრუნდებოდა მაცდური შეთავაზებების სახით, „რომ მეტი ეთამაშა და უფრო დიდზე ეთამაშა“. რაც უფრო მეტს თამაშობდა, მით უფრო ზუსტ რეკლამას იღებდა. 2026 წლის აპრილში კი სააპელაციო სასამართლომ ეს გადაწყვეტილება გააუქმა. მისი განმარტებით, თანხმობა ობიექტური საზომით ფასდება და იმით არ, თუ რა მდგომარეობაში იყო ადამიანი, როცა „ვეთანხმები“ დააჭირა. სამართლებრივად კომპანიამ მოიგო. მტკიცებულებები კი, ის 500 ნიშანი და დილის საათები, ადგილზე დარჩა. საქართველომ სხვა გზა აირჩია. 2022 წლის 1 მარტიდან ქართველს ფსონის დადება მხოლოდ 25 წლიდან შეუძლია. ჯეკი თავისი ხანმოკლე ცხოვრების ვერც ერთ დღეს ვერ დადებდა ფსონს ქართული კანონით. იმავე დღიდან აიკრძალა რეკლამა ტელევიზიაში, ქართულ საიტებზე და ქუჩაში, თამაში კი აეკრძალათ საჯარო მოხელეებს და სოციალურად დაუცველი ოჯახების წევრებს. ხელისუფლებამ მერე გადასახადებიც გაზარდა, რადგან, მაშინდელი პრემიერის სიტყვით, თამაშის მასშტაბი „კატასტროფული“ გახდა. შემოსავლების სამსახური ახლა აკრძალულ პირთა სიას აწარმოებს. სიაში 1 577 247 ადამიანია. 2024 წლის აღწერით, საქართველოში 3.9 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს. ე.ი. ხუთი ქართველიდან ორს ფსონის დადება კანონით ეკრძალება. ყველაზე მძიმე ციფრი კი სხვაა: 36 053 ადამიანმა თვითონ მიაკითხა სახელმწიფოს და სთხოვა, თამაში აეკრძალათ. თბილისის „დინამო არენის“ ორი მესამედი ხალხი, რომელთაგან თითოეულმა ერთ დღეს იგივე გააკეთა, რაც ჯეკმა: აღიარა, რომ მარტო ვეღარ ჩერდებოდა.  ლიზმა და ჩარლზმა ჯეკის სიკვდილის შემდეგ ორგანიზაცია დააარსეს, სახელად Gambling with Lives, „სიცოცხლეებზე თამაში“. შვიდი წელი იბრძოდნენ, რომ თამაშის კომპანიებს კანონით გადაეხადათ დამოკიდებულების მკურნალობა. 2025 წლის 6 აპრილიდან ბრიტანეთში ასეთი სავალდებულო მოსაკრებელი მოქმედებს, წელიწადში 100 მილიონ გირვანქაზე მეტი. შვიდი წელი სწორედ ის დროა, რაც ჯეკმა სკოლის გვერდით ოფისიდან ჰანოიმდე გაიარა. ასეთმა მანქანამ იცის, რომელ საათზე თამაშობ, რამდენს დებ და როდის დაბრუნდები. მის ხუთას ნიშანში ერთი არ წერია: ცოცხალი დარჩები თუ არა. მაშინ სულ ერთი კითხვა რჩება. როცა ღამის სამ საათზე ტელეფონი ანათებს და ბონუსს გთავაზობს, ვის ხმას ისმენთ? თუ ეს ტექსტი თქვენზე ან თქვენს ახლობელზეა: საქართველოში საკუთარი თავის აკრძალულ სიაში ჩაწერა შემოსავლების სამსახურის საიტზე ან videocall.rs.ge-ზე შეიძლება. თუ სიცოცხლეს საფრთხე ემუქრება, დარეკეთ 112-ზე. წყაროები 1. Matrix Chambers, Inquest concludes that gambling led to the death of Jack Ritchie and "woeful" State inadequacies contributed to his death, 2022: https://www.matrixlaw.co.uk/news/inquest-concludes-that-gambling-led-to-the-death-of-jack-ritchie-and-woeful-state-inadequacies-contributed-to-his-death/ 2. ITV News, Coroner condemns "woefully inadequate" gambling addiction support after Sheffield teacher's suicide, 04.03.2022: https://www.itv.com/news/calendar/2022-03-04/coroner-slams-woeful-gambling-addiction-support-after-teachers-suicide 3. ITV News, Sheffield teacher Jack Ritchie became addicted to gambling from young age, inquest told, 21.02.2022: https://www.itv.com/news/calendar/2022-02-21/sheffield-teacher-became-addicted-to-gambling-from-young-age-inquest-told 4. Gambling with Lives, Jack Ritchie: https://www.gamblingwithlives.org/jack-ritchie/ 5. UK House of Commons Library, Fixed odds betting terminals: https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/sn06946/ 6. The Lancet Public Health Commission on gambling, 2024: https://www.thelancet.com/journals/lanpub/article/PIIS2468-2667(24)00167-1/fulltext 7. EurekAlert!, The Lancet Public Health: New Commission calls for regulatory reform, 2024: https://www.eurekalert.org/news-releases/1062543 8. RTM v Bonne Terre Ltd [2025] EWHC 111 (KB), სასამართლოს გადაწყვეტილება: https://awo.cdn.ngo/media/documents/RTM-v-Bonne-Terre-judgment.pdf 9. AWO, Landmark High Court ruling on GDPR consent to profiling and targeting, 2025: https://www.awo.agency/blog/rtm-v-bonne-terre-analysis/ 10. Clifford Chance, RTM v Bonne Terre Ltd: the UK Court of Appeal confirms an objective test for consent, 2026: https://www.cliffordchance.com/insights/resources/blogs/talking-tech/en/articles/2026/06/rtm-v-bonne-terre-ltd--the-uk-court-of-appeal-confirms-an-object.html 11. Lewis Silkin, Consent is objective, not subjective: Court of Appeal overturns landmark data protection ruling, 07.05.2026: https://www.lewissilkin.com/en/insights/2026/05/07/consent-is-objective-not-subjective-court-of-appeal-overturns-landmark-data-pro-102mre4 12. Civil Georgia, Georgia Tightens Gambling Business Restrictions: https://civil.ge/archives/463807/amp 13. Yogonet, Georgia passes bill with gambling restrictions, higher taxes and age limit, advertising ban, 23.12.2021: https://www.yogonet.com/international/news/2021/12/23/60756-georgia-passes-bill-with-gambling-restrictions--higher-taxes-and-age-limit--advertising-ban 14. iGaming Business, Georgia raises gambling tax rates to halt "catastrophic" participation increase, 06.11.2023: https://igamingbusiness.com/legal-compliance/legal/georgia-raises-gambling-tax-rates/ 15. ბათუმელები, აზარტულ თამაშებზე დამოკიდებულთა სიაში 36 115 პირია რეგისტრირებული (შემოსავლების სამსახურის ცნობით): https://batumelebi.netgazeti.ge/news/600574/ 16. Civil Georgia, Georgia's Population Exceeds 3.9 Million in 2024 Census: https://civil.ge/archives/741374 17. Gambling with Lives, Statutory levy announced by the Government: https://www.gamblingwithlives.org/news/statutory-levy-announced/ 18. UK Gambling Commission, Statutory Levy: https://www.gamblingcommission.gov.uk/licensees-and-businesses/page/statutory-levy 19. საქსტატი, მთლიანი შიდა პროდუქტი (2025 წელი, 38.1 მლრდ დოლარი): https://www.geostat.ge/en/modules/categories/23/gross-domestic-product-gdp 20. ლატარიების, აზარტული და მომგებიანი თამაშობების მოწყობის შესახებ საქართველოს კანონი, matsne.gov.ge: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/30988
სხვა ამბავი გაქვს? ✍️ გახსენი ახალი თემა
დაძახება რეგისტრირებულ მომხმარებელს შეუძლია — პასუხს შენივე ბალანსიდან იხდი, ისე, როგორც ჩატში.
აქვე დაბრუნდები — დაწერილი ტექსტი ველში დაგხვდება.