Perrier-ს, მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ მინერალურ წყალს, წლობით აკრძალული მეთოდით წმენდდნენ, და საფრანგეთის სახელმწიფო ამას განზრახ მალავდა. 2021 წლის 31 აგვისტოს Nestlé Waters-ის ხელმძღვანელმა საფრანგეთის მრეწველობის მინისტრის კაბინეტში აღიარა: Perrier-ს, Vittel-ს, Contrex-სა და Hépar-ს ულტრაიისფერი სხივითა და ნახშირის ფილტრით ამუშავებდნენ. ეს დეზინფექციაა, ბუნებრივი მინერალური წყლისთვის კი მკაცრად აკრძალული: ასეთი წყალი წყაროდანვე სუფთა უნდა იყოს. ქართული რეგლამენტიც ამას ითხოვს. მყიდველმა ეს ორწელიწადნახევრის შემდეგ გაიგო, 2024 წლის იანვარში, Le Monde-ისა და France Info-ს გამოძიებიდან. 2025 წლის მაისში საფრანგეთის სენატის საგამოძიებო კომისიამ დაასკვნა, რომ დამალვა „განზრახ სტრატეგია“ იყო, პრეზიდენტის ადმინისტრაციამ კი სულ მცირე 2022 წლიდან იცოდა, რომ Nestlé წლების განმავლობაში თაღლითობდა. ევროკომისიამ, რომელსაც ასეთ დროს კანონით უნდა აცნობონ, ესეც გაზეთიდან გაიგო. Nestlé-მ პროკურორთან შეთანხმებით 2 მილიონი ევრო გადაიხადა, ბრალის აღიარების გარეშე, თუმცა კანონი წლიური ბრუნვის 30 პროცენტამდე ჯარიმას იძლეოდა. Nestlé-ს 2025 წლის მოგებით ეს ორ საათზე ნაკლებია. ეს სტატია თეფშზეა, იმაზე, რაც ეტიკეტზე არ წერია. აქ არც ერთი „ამბობენ“ არ არის. ყოველი საიდუმლო ოდესღაც ქაღალდზე დაიწერა: განაჩენში, ჯარიმის ოქმში, სამეცნიერო ჟურნალში, კომპანიის წერილში. ამ ქაღალდების წაკითხვა ყველას შეუძლია. უბრალოდ, თითქმის არავინ კითხულობს. ფული, რომელიც თეფშზე დევს  Nestlé-მ 2025 წელს დაახლოებით 108 მილიარდი დოლარის პროდუქცია გაყიდა. საქართველოს მშპ, ანუ ყველაფერი, რაც ქვეყანაში ერთ წელიწადში იქმნება, 38.1 მილიარდი იყო. ერთი კომპანიის გაყიდვებში თითქმის სამი საქართველო ეტევა. მისი წმინდა მოგება, დაახლოებით 10.9 მილიარდი, საქართველოს მთელი წლის ბიუჯეტის ოთხ მეხუთედს აჭარბებს. ჟურნალ The Lancet-ის 2025 წლის სერიის მიხედვით, ზედმეტად გადამუშავებული საკვები მსოფლიოში წელიწადში 1.9 ტრილიონი დოლარის იყიდება. ეს ორმოცდაათი საქართველოა. ასე ჰქვია ქარხნულ ნაწარმს, რომელიც ძირითადად სამზარეულოში უცნობი ნივთიერებებით მზადდება, საღებავით, გემოს გამაძლიერებლით, ემულგატორით: ტკბილ გაზიან სასმელს, ჩიფსს, შეფუთულ ნამცხვარს, სოსისს. ჩვენთან, საქსტატის მონაცემით, ოჯახი 2025 წელს საკვებზე, სასმელსა და თამბაქოზე თვეში საშუალოდ 519.6 ლარს ხარჯავდა, ფულადი სამომხმარებლო ხარჯის თითქმის 39 პროცენტს. 2026 წლის აგვისტოში საკვები წინა წელთან შედარებით 5 პროცენტით გაძვირდა, თევზი 18 პროცენტით. რას ვჭამთ  ამერიკის დაავადებათა კონტროლის ცენტრის (CDC) მონაცემით, ამერიკელი ბავშვებისა და მოზარდების კალორიის 61.9 პროცენტი ასეთი საკვებიდან მოდის: ყოველი ხუთი კალორიიდან სამი. ბრიტანეთში 56.8 პროცენტია, კოლუმბიაში 19.2. ესპანეთში ეს წილი სამ ათწლეულში გასამმაგდა. 2024 წელს ჟურნალ BMJ-ში გამოქვეყნებულმა მიმოხილვამ თითქმის 10 მილიონი ადამიანის მონაცემები გააერთიანა. ასეთი საკვების ბევრი ჭამა ჯანმრთელობის 45 მაჩვენებლიდან 32-ს უკავშირდებოდა, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებით სიკვდილის რისკი კი ნახევრით მეტი იყო. პატიოსნებისთვის: ეს დაკვირვებითი კვლევებია, ისინი კავშირს აჩვენებენ და არა მიზეზს, და მტკიცებულებების უმეტესობა ავტორებმა დაბალი ხარისხისად შეაფასეს. ეტიკეტის ქვეშ ამერიკაში წითელი საღებავი No. 3 1990 წლიდან კოსმეტიკაში აკრძალული იყო, კანფეტსა და ნამცხვარში კი ნებადართული. ოცდათხუთმეტი წელი ტუჩზე წასმა არ შეიძლებოდა, ჭამა კი შეიძლებოდა. 2025 წლის იანვარში სურსათისა და წამლის სააგენტომ (FDA) ის საკვებშიც აკრძალა, რადგან მამრ ვირთაგვებში კიბოს იწვევდა, ოღონდ მწარმოებლებს 2027 წლამდე აცალა. სააგენტოს თქმით, ადამიანისთვის ასეთი საფრთხე დამტკიცებული არ არის. კალიუმის ბრომატი, პურის ფქვილის „გამაუმჯობესებელი“, ბრიტანეთში 1990 წლიდანაა აკრძალული, ამერიკაში კი დღესაც დაშვებულია. ახლა ჩვენი ამბავი. ევროკავშირის სურსათის უვნებლობის სააგენტომ (EFSA) 2021 წელს დაასკვნა, რომ ტიტანის დიოქსიდი, E171, თეთრი საღებავი, რომელსაც კანფეტში, საღეჭ რეზინსა და ნამცხვრის მოჭიქვაში იყენებდნენ, უსაფრთხოდ აღარ ითვლება: გენეტიკური მასალის დაზიანების რისკის გამორიცხვა ვერ მოხერხდა. 2022 წლის აგვისტოდან ევროკავშირში ის საკვებში აკრძალულია. საქართველოს მთავრობის 2016 წლის დადგენილებაში, რომელიც საკვებდანამატებს აწესრიგებს, E171 დღესაც ნებადართულ საღებავებს შორის წერია. რეგლამენტი ევროპული წესებით დაიწერა, როცა E171 ევროპაშიც დაშვებული იყო, და საკანონმდებლო მაცნეზე დღემდე უცვლელად დევს. ევროპამ სია განაახლა. ჩვენი სია 2016 წელს დარჩა. რა იცოდნენ 1965 წელს შაქრის ინდუსტრიის ფონდმა ჰარვარდის ორ მეცნიერს მიმოხილვის დასაწერად 6 500 დოლარი გადაუხადა, 2016 წლის ფულით დაახლოებით 49 ათასი. 1967 წელს ცნობილ ჟურნალ New England Journal of Medicine-ში გამოსულმა მიმოხილვამ გულის დაავადებაში ცხიმი და ქოლესტერინი დაადანაშაულა, შაქრის საწინააღმდეგო მონაცემები კი დააკნინა. ვინ იხდიდა, არსად ეწერა. ეს 2016 წელს გაირკვა, როცა სან-ფრანცისკოს კალიფორნიის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა ინდუსტრიის შიდა დოკუმენტები ჟურნალ JAMA Internal Medicine-ში გამოაქვეყნეს. იმავე ჯგუფმა მეორე ქაღალდიც იპოვა. 1968-1970 წლებში ინდუსტრიამ ვირთაგვებზე ცდა დააფინანსა, სახელად „პროექტი 259“. ცდამ აჩვენა, რომ შაქარი ერთ ფერმენტს ზრდიდა, რომელსაც მაშინ შარდის ბუშტის კიბოს უკავშირებდნენ. ინდუსტრიამ დაფინანსება შეწყვიტა, და შედეგი არასდროს გამოქვეყნებულა. 2015 წელს New York Times-მა გაამხილა, რომ Coca-Cola-მ მეცნიერთა ჯგუფის შექმნას 1.5 მილიონი დოლარი მოახმარა. ჯგუფის გზავნილი ასეთი იყო: მეტი იმოძრავეთ და ნაკლებად იდარდეთ, რას ჭამთ. ჯგუფი იმავე წელს დაიშალა. ყალბი თეფში 2008 წელს ჩინეთში რძეს მელამინს, პლასტმასის ნედლეულს, უმატებდნენ, რომ ცილის ტესტი მოეტყუებინათ. ოფიციალური მონაცემით, 294 ათასი ბავშვი დაავადდა, რამდენიც საქართველოს ყოველი მეცამეტე მცხოვრებია. ექვსი დაიღუპა. ორი ადამიანი სიკვდილით დასაჯეს.  და თაფლი. ევროკომისიის 2023 წლის კვლევით, ევროკავშირის საზღვარზე აღებული თაფლის 46 პროცენტზე იყო ეჭვი, რომ შაქრის სიროფით იყო გაზავებული. 2015-2017 წლებში 14 პროცენტი იყო. თურქეთიდან შემოტანილი 15 ნიმუშიდან 14 ეჭვქვეშ მოექცა. ეს ეჭვია და არა განაჩენი. მაგრამ ეჭვი თაფლივით სქელია. რეკლამა, რომელსაც ბავშვი ჭამს ფასტ-ფუდის მთავარი ინგრედიენტი ხშირად ეკრანზეა. კონექტიკუტის უნივერსიტეტის რადის ცენტრის (Rudd Center) კვლევით, ამერიკის სწრაფი კვების რესტორნებმა 2019 წელს რეკლამაზე 5 მილიარდი დოლარი დახარჯეს. ეს ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ერთი წლის ბიუჯეტზე (2024-2025) ნახევარჯერ მეტია. ორიდან ხუთ წლამდე ბავშვი დღეში ორზე მეტ ასეთ სატელევიზიო რეკლამას ხედავდა, შავკანიანი ბავშვები და მოზარდები თეთრკანიანებზე 75 პროცენტით მეტს. ჯანსაღ კერძებს ამ ფულის დაახლოებით ერთი პროცენტი მოხმარდა. McDonald's-მა 1990 წელს განაცხადა, რომ კარტოფილს მხოლოდ მცენარეულ ზეთში შეწვავდა. კარტოფილში კი საქონლის ხორცის არომატიზატორი იყო, ინგრედიენტებში „ბუნებრივი არომატიზატორის“ სახელით. 2002 წელს კომპანიამ ინდუისტებისა და ვეგეტარიანელების სარჩელი 10 მილიონ დოლარად მოაგვარა და ბოდიში მოიხადა. აი, ნამდვილი საიდუმლო ინგრედიენტი. როცა სან-ფრანცისკომ 2011 წელს უფასო სათამაშო აკრძალა იმ საბავშვო კერძთან, რომელიც კალორიის, მარილისა და ცხიმის ნორმას აჭარბებდა, McDonald's-მა სათამაშოს 10 ცენტად გაყიდვა დაიწყო. ბრიტანეთში 2026 წლის 5 იანვრიდან არაჯანსაღი საკვების სატელევიზიო რეკლამა დილის 5:30-დან საღამოს 9 საათამდე აკრძალულია, ფასიანი ინტერნეტ-რეკლამა კი მთელი დღე. მთავრობის შეფასებით, ეს ბავშვების რაციონს წელიწადში 7.2 მილიარდამდე კალორიას მოაკლებს. თითქმის იმდენს, რამდენიც დღიური ნორმით, 2 000 კალორიით, მთელ საქართველოს ერთ დღეს სჭირდება. ალგორითმი დახლთან ახლა ხელოვნური ინტელექტი. 2025 წლის დეკემბერში Consumer Reports-მა და ორმა სხვა ორგანიზაციამ ცდის შედეგი გამოაქვეყნა. ოთხასზე მეტი მოხალისე ერთდროულად, ერთსა და იმავე მაღაზიაში ერთსა და იმავე პროდუქტს ყიდულობდა მიწოდების სერვისით Instacart. ვაშინგტონში თორმეტი კვერცხი ერთდროულად ხუთ ფასად ჩანდა, 3.99-დან 4.79 დოლარამდე. ზოგი პროდუქტი ერთისთვის 23 პროცენტით ძვირი იყო, ვიდრე მეორისთვის. ოთხსულიანი ოჯახისთვის ეს წელიწადში დაახლოებით 1 200 დოლარია. ფასებს ხელოვნური ინტელექტის პროგრამა Eversight ცდიდა. Instacart-ის თქმით, ეს შემთხვევითი ტესტები იყო და პირადი მონაცემები არ გამოუყენებიათ. ამერიკის ვაჭრობის ფედერალურმა კომისიამ (FTC) კომპანიას ახსნა მოსთხოვა, და 22 დეკემბერს Instacart-მა ფასების ყველა ტესტი შეწყვიტა. ჩვეულებრივ ვკითხულობთ, რა ღირს სინამდვილეში ერთი პასუხი. დღეს კითხვა ასეა: რატომ შეიძლება ღირდეს ერთი და იგივე კვერცხი შენთვის სხვანაირად, ვიდრე მეზობლისთვის? სარკე  ადვილია ითქვას, რომ ეს ამერიკის ამბავია და ქართული სუფრა სხვაა. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის შეფასებით, 1990 წელს საქართველოში ზრდასრულთა 14.9 პროცენტს ჰქონდა სიმსუქნე, თითქმის იმდენს, რამდენსაც დღეს მთელ მსოფლიოში. 2022 წლისთვის 34.3 პროცენტს, ყოველ მესამეს: მსოფლიოს საშუალოზე ორჯერ მეტს. დიაბეტი, იმავე შეფასებით, თითქმის ყოველ მეათე ზრდასრულს აქვს. მთელ მსოფლიოში სიმსუქნით მილიარდზე მეტი ადამიანი ცხოვრობს, 250-ზე მეტი საქართველო. რვაკუთხედი 2016 წელს ჩილეში კანონი ამოქმედდა: თუ პროდუქტში ბევრია შაქარი, მარილი, ნაჯერი ცხიმი ან კალორია, შეფუთვის წინა მხარეს შავი რვაკუთხედი უნდა დაიხატოს. ასეთი პროდუქტის ბავშვებზე გათვლილი რეკლამა და სკოლაში გაყიდვაც აიკრძალა. ჟურნალ PLOS Medicine-ის კვლევებით, პირველ წელს „რვაკუთხედიანი“ სასმელების ყიდვა თითქმის მეოთხედით შემცირდა, სამი წლის შემდეგ კი ასეთი პროდუქტებით ნაყიდი შაქარი 36.8 პროცენტით. საიდუმლო შეფუთვის უკანა მხრიდან წინა მხარეს გადმოვიდა. ეტიკეტზე ჩვენ ვკითხულობთ პროდუქტს. ეკრანზე კი შეიძლება უკვე ალგორითმი გვკითხულობდეს ჩვენ და ფასს ჩვენზე ზომავდეს. პირველი საიდუმლოსთვის ჩილემ შავი რვაკუთხედი მოიფიქრა. მეორისთვის რა ბეჭედი უნდა მოვიფიქროთ, და ვინ დაასვამს მას? წყაროები 1. საფრანგეთის სენატი, ბოთლის წყლის საგამოძიებო კომისიის დასკვნა, 2025: https://www.senat.fr/fileadmin/Structures_temporaires/commissions_d_enquete/CE_Eaux_en_bouteille/Essentiel_CE_Eaux_V_Def_pour_diffusion.pdf 2. France Info, მინერალური წყლის უკანონო ფილტრაცია, 2024: https://www.franceinfo.fr/enquetes-franceinfo/enquete-franceinfo-plusieurs-producteurs-d-eau-en-bouteille-ont-filtre-illegalement-leur-eau-pour-masquer-une-contamination_6333046.html 3. Le Club des juristes, Nestlé Waters-ის 2 მილიონი ევროს ჯარიმა: https://www.leclubdesjuristes.com/en-bref/affaire-des-eaux-minerales-2-millions-deuros-damende-pour-nestle-waters-apres-la-conclusion-dune-convention-judiciaire-dinteret-public-6850/ 4. საქართველოს მთავრობის დადგენილება №585, საკვებდანამატების ტექნიკური რეგლამენტი (ბუნებრივი მინერალური წყლის განმარტება, E171 დანართში): https://matsne.gov.ge/ka/document/view/3505326 5. Nestlé, 2025 წლის შედეგები: https://www.nestle.com/media/pressreleases/allpressreleases/full-year-results-2025 6. აშშ-ის ფედერალური რეზერვი, ვალუტის 2025 წლის საშუალო კურსები: https://www.federalreserve.gov/releases/g5a/current/default.htm 7. საქსტატი, მთლიანი შიდა პროდუქტი: https://www.geostat.ge/en/modules/categories/23/gross-domestic-product-gdp 8. საქართველოს პარლამენტი, 2026 წლის ბიუჯეტი: https://parliament.ge/en/media/news/parlamentma-2026-tslis-sakhelmtsifo-biujetis-shesakheb-kanonproekts-mkhari-dauchira 9. PepsiCo, 2025 წლის შედეგები: https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/77476/000007747626000009/q420258-kxexhibit991.htm 10. Unilever, 2025 წლის შედეგები: https://www.investegate.co.uk/announcement/rns/unilever--ulvr/2025-full-year-results/9426818 11. Mondelez, 2025 წლის შედეგები: https://www.globenewswire.com/news-release/2026/02/03/3231630/0/en/mondel%C4%93z-international-reports-q4-and-fy-2025-results.html 12. The Lancet-ის სერია ზედმეტად გადამუშავებულ საკვებზე, 2025: https://www.eurekalert.org/news-releases/1105884 13. საქსტატი, შინამეურნეობის საშუალო თვიური ხარჯები: https://geostat.ge/media/79281/204_Distribution-of-average-monthly-expenditures-per-household.xlsx 14. საქსტატი, ინფლაცია, 2026 წლის აგვისტო: https://geostat.ge/media/82439/Inflation-Rate-in-Georgia%2C-August-2026.pdf 15. CDC, ზედმეტად გადამუშავებული საკვების მოხმარება აშშ-ში (NCHS Data Brief 536): https://www.cdc.gov/nchs/products/databriefs/db536.htm 16. Rauber et al., Nutrients, 2018, ბრიტანეთი: https://europepmc.org/article/MED/29747447 17. Cediel et al., PLOS Global Public Health, 2024, კოლუმბია: https://journals.plos.org/globalpublichealth/article?id=10.1371%2Fjournal.pgph.0001993 18. Lane et al., BMJ, 2024: https://www.bmj.com/content/384/bmj-2023-077310 19. FDA, წითელი საღებავი No. 3: https://www.fda.gov/industry/color-additives/fdc-red-no-3 20. აშშ-ის ფედერალური რეესტრი, წითელი საღებავი No. 3-ის ნებართვის გაუქმება, 2025: https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2025-01-16/html/2025-00830.htm 21. ბრიტანეთის კანონმდებლობა, კალიუმის ბრომატის აკრძალვა, 1990: https://www.legislation.gov.uk/uksi/1990/399/made 22. EFSA, ტიტანის დიოქსიდი E171, 2021: https://www.efsa.europa.eu/en/news/titanium-dioxide-e171-no-longer-considered-safe-when-used-food-additive 23. ევროკავშირის რეგულაცია 2022/63: http://publications.europa.eu/resource/celex/32022R0063 24. ირლანდიის სურსათის უვნებლობის სააგენტო, ტიტანის დიოქსიდი: https://www.fsai.ie/news-and-alerts/latest-news/titanium-dioxide-is-no-longer-authorised-as-a-food 25. Kearns, Schmidt, Glantz, JAMA Internal Medicine, 2016: https://jamanetwork.com/journals/jamainternalmedicine/fullarticle/2548255 26. Kearns, Apollonio, Glantz, PLOS Biology, 2017, „პროექტი 259“: https://journals.plos.org/plosbiology/article?id=10.1371/journal.pbio.2003460 27. Fortune, New York Times-ის გამოძიება Coca-Cola-ზე, 2015: https://fortune.com/2015/08/10/coke-weight-loss/ 28. CBS News, Coca-Cola-ს დაფინანსებული ჯგუფის დაშლა, 2015: https://www.cbsnews.com/news/anti-obesity-group-funded-by-coke-global-energy-balance-network-disbanding/ 29. ჯანმო, მელამინი და 2008 წლის ინციდენტი: https://www.who.int/news/item/04-07-2012-un-strengthens-regulations-on-melamine-seafood-melons-dried-figs-and-labelling 30. France 24, მელამინის მსხვერპლთა ოფიციალური რიცხვი, 2008: https://www.france24.com/en/20081202-tally-skyrockets-melamine-scandal-chemical-tainted-milk-china 31. NBC News, მელამინის საქმის განაჩენის აღსრულება, 2009: https://www.nbcnews.com/id/wbna34127010 32. ევროკომისია, „From the Hives“, თაფლი, 2023: https://food.ec.europa.eu/food-safety/eu-agri-food-fraud-network/eu-coordinated-actions/honey-2021-2022_en 33. Rudd Center, Fast Food FACTS, 2021: https://uconnruddcenter.media.uconn.edu/wp-content/uploads/sites/2909/2024/06/FACTS-Summary-2021.pdf 34. ჯანმო, 2024-2025 წლების ბიუჯეტი (WHA76.1): https://apps.who.int/gb/ebwha/pdf_files/WHA76/A76_R1-en.pdf 35. CBS News, McDonald's-ის კარტოფილის შეთანხმება, 2002: https://www.cbsnews.com/news/mcdonalds-settles-beef-over-fries/ 36. Christian Science Monitor, სან-ფრანცისკოს კანონი და 10-ცენტიანი სათამაშო, 2011: https://www.csmonitor.com/Business/2011/1201/McDonald-s-skirts-Happy-Meal-law-by-charging-10-cents-for-toys 37. ბრიტანეთის მთავრობა, არაჯანსაღი საკვების რეკლამის შეზღუდვა, 2026: https://www.gov.uk/government/news/landmark-junk-food-ad-ban-to-protect-kids-health 38. Consumer Reports, Instacart-ის ფასების ცდა, 2025: https://www.consumerreports.org/media-room/press-releases/2025/12/new-report-exposes-instacarts-hidden-price-games/ 39. TechCrunch, FTC-ის მოთხოვნა Instacart-ს, 2025: https://techcrunch.com/2025/12/17/instacarts-ai-driven-pricing-tool-attracted-attention-now-the-ftc-has-questions/ 40. NBC News, Instacart-მა ფასების ტესტები შეწყვიტა, 2025: https://www.nbcnews.com/business/consumer/instacart-ai-price-tests-scrutiny-rcna250454 41. ჯანმო, Global Health Observatory, სიმსუქნე და დიაბეტი საქართველოში: https://ghoapi.azureedge.net/api/NCD_BMI_30A?$filter=SpatialDim%20eq%20'GEO' 42. NCD-RisC, The Lancet, 2024, მილიარდზე მეტი ადამიანი სიმსუქნით: https://www.eurekalert.org/news-releases/1035924 43. Taillie et al., PLOS Medicine, 2020, ჩილე: https://journals.plos.org/plosmedicine/article?id=10.1371%2Fjournal.pmed.1003015 44. Taillie et al., PLOS Medicine, 2024, ჩილე: https://journals.plos.org/plosmedicine/article?id=10.1371%2Fjournal.pmed.1004463 45. Trend, საქართველოს მოსახლეობა 2026 წლის 1 იანვრისთვის (საქსტატი): https://www.trend.az/business/4178627.html
სხვა ამბავი გაქვს? ✍️ გახსენი ახალი თემა
დაძახება რეგისტრირებულ მომხმარებელს შეუძლია — პასუხს შენივე ბალანსიდან იხდი, ისე, როგორც ჩატში.
აქვე დაბრუნდები — დაწერილი ტექსტი ველში დაგხვდება.