ეჭვი ჩვენი პროდუქტია

კოკა-კოლამ შარშან იმდენი წმინდა მოგება ნახა, რამდენიც საქართველოს მთელი წლის ბიუჯეტია. Coca-Cola-ს 2025 წლის წმინდა მოგება 13.1 მილიარდი დოლარია. საქართველოს პარლამენტმა 2026 წლისთვის 36.3 მილიარდი ლარის ხარჯი დაამტკიცა. ეს კონსოლიდირებული ბიუჯეტია, ანუ ყველაფერი ერთად: პენსია, სკოლა, გზა, საავადმყოფო, ჯარი. შარშანდელი საშუალო კურსით დაახლოებით 13.2 მილიარდი დოლარი გამოდის. სასწორის ერთ მხარეს ლიმონათია, მეორე მხარეს მთელი ქვეყანა, და სასწორი თითქმის თანაბრად დგას. ეს სტატია მსოფლიოს უმდიდრეს ინდუსტრიებზეა: ნავთობზე, წამალზე, თამბაქოზე, ციფრულ პლატფორმებზე, საკვებსა და სასმელზე. ხშირად გაიგონებთ, რომ ისინი „მსოფლიოს სპობენ". ეს ემოციაა და არა ფაქტი. აქ მხოლოდ ის წერია, რაც დოკუმენტით მტკიცდება: სასამართლოს განაჩენი, ჯარიმა, სამეცნიერო ჟურნალის ციფრი და, რაც ყველაზე საინტერესოა, თვითონ ამ კომპანიების შიდა ქაღალდები. ფული, რომელშიც ქვეყანა ეტევა  2025 წელს Alphabet-მა, Google-ის მშობელმა კომპანიამ, 132.2 მილიარდი დოლარი მოიგო. საქართველოს მშპ, ანუ ყველაფრის ღირებულება, რაც ქვეყანაში ერთ წელიწადში იქმნება, იმავე წელს 38.1 მილიარდი დოლარი იყო. ერთი კომპანიის მოგება თითქმის სამნახევარ საქართველოს უდრის. წამში ოთხ ათას დოლარზე მეტი. სანამ ამ წინადადებას ხუთ წამში წაიკითხავთ, Google-ს ოცი ათასი დოლარი დაემატება. Apple-მა თავისი საფინანსო წლის განმავლობაში 112 მილიარდი მოიგო, Microsoft-მა 101.8 მილიარდი. საუდის არაბეთის ნავთობკომპანია Saudi Aramco-მ 93.4 მილიარდი, ანუ საათში 10.7 მილიონი დოლარი. 2022 წელს, როცა ომის გამო ნავთობი გაძვირდა, Aramco-ს რეკორდული მოგება 161.1 მილიარდი იყო, საქართველოს შარშანდელ მშპ-ზე ოთხჯერ მეტი. ამერიკულმა ExxonMobil-მა იმავე წელს 55.7 მილიარდი მოიგო. წამალიც არ ჩამორჩება. Johnson & Johnson-ის 2025 წლის წმინდა მოგება 26.8 მილიარდია. Eli Lilly-ის შემოსავალი ერთ წელიწადში 45 პროცენტით გაიზარდა და 65.2 მილიარდს მიაღწია, უმეტესად წონის დასაკლები და დიაბეტის წამლების წყალობით. Philip Morris International-მა 40.6 მილიარდის შემოსავალი ნახა.  საქსტატის მონაცემით, საქართველომ 2025 წელს ნავთობპროდუქტები 1.3 მილიარდი დოლარის შემოიტანა, მთელი იმპორტის 7.3 პროცენტი. წამალი 680 მილიონის. ლიტრი ბენზინი ახლა თითქმის ოთხი ლარი ღირს. მთელი ქვეყნის ერთი წლის საწვავს Aramco ხუთ დღეში გამოიმუშავებს, ერთი წლის წამალს სამ დღეზე ნაკლებში. რა იცოდნენ 1969 წელს ამერიკული თამბაქოს კომპანიის, Brown & Williamson-ის, შიდა დოკუმენტში დაიწერა ფრაზა, რომელიც ამ სტატიის სათაურად ავიღეთ: „ეჭვი ჩვენი პროდუქტია". დოკუმენტი განმარტავდა, რომ ეჭვი საუკეთესო საშუალებაა, შეეჯიბრო „ფაქტების ერთობლიობას", რომელიც საზოგადოებას უკვე ჰქონდა. 2006 წელს ამერიკის ფედერალურმა მოსამართლემ, გლედის კესლერმა, თამბაქოს უმსხვილესი კომპანიების საქმეზე თითქმის 1700-გვერდიანი გადაწყვეტილება დაწერა. დასკვნა: კომპანიებმა მოწევის ზიანის შესახებ მრავალი ფაქტი სულ მცირე ორმოცდაათი წლით ადრე იცოდნენ და საზოგადოებას მას „თანმიმდევრულად, განმეორებით, უზარმაზარი ოსტატობით" უარყოფდნენ. სასამართლომ მათ გამასწორებელი განცხადებების გამოქვეყნება დაავალა. კურიოზი ისაა, რომ ამ განცხადებებმა გაზეთებში მხოლოდ 2017 წლის 26 ნოემბერს გაიჟღერა, განაჩენიდან თერთმეტი წლის შემდეგ. ნავთობის ამბავი უფრო უცნაურია. 2023 წელს ჟურნალ Science-ში გამოქვეყნდა კვლევა, რომლის ავტორებმაც ExxonMobil-ის საკუთარი მეცნიერების ყველა ცნობილი პროგნოზი შეისწავლეს, 1977-დან 2003 წლამდე. აღმოჩნდა, რომ მათი პროგნოზების 63-დან 83 პროცენტამდე ზუსტი იყო: კომპანიის მეცნიერები დედამიწის დათბობას ათწლეულში დაახლოებით 0.2 გრადუსით ვარაუდობდნენ, ზუსტად ისე, როგორც დამოუკიდებელი მეცნიერები. ავტორების დასკვნით, სანამ კომპანიის ლაბორატორია სწორად ითვლიდა, კომპანია საჯაროდ ამ მეცნიერებას ეჭვქვეშ აყენებდა. ისევ ეჭვი. 2023 წელს ბრიტანულ სამედიცინო ჟურნალ BMJ-ში გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, წიაღისეული საწვავის, ანუ ნავთობის, ქვანახშირისა და გაზის, წვით დაბინძურებული ჰაერი მსოფლიოში ყოველწლიურად 5.13 მილიონ დამატებით სიკვდილს იწვევს. ეს საქართველოს მთელ მოსახლეობაზე, 3.9 მილიონზე, მესამედით მეტია. დღეში თოთხმეტი ათასი, წუთში თითქმის ათი. ერთი დოლარის წამალი  1923 წელს ინსულინის გამომგონებლებმა, ბანტინგმა, ბესტმა და კოლიპმა, პატენტი ტორონტოს უნივერსიტეტს თითო დოლარად მიჰყიდეს. ნობელის კომიტეტის გვერდზე ბანტინგის სიტყვებია შემონახული: ინსულინი მე არ მეკუთვნის, ის მსოფლიოს ეკუთვნის. ასი წლის შემდეგ, 2018 წელს, ჟურნალ BMJ Global Health-ში მეცნიერებმა დაითვალეს, რა ჯდება ერთი ფლაკონი ინსულინის წარმოება: 2.28-დან 6.34 დოლარამდე, სახეობის მიხედვით. ეს არის ერთი დოზის ნამდვილი ფასი, ყუთის შიგნით. ამერიკული კვლევითი ცენტრის, RAND-ის, 2024 წლის ანგარიშით კი ამერიკაში ინსულინის სიის ფასი 33 მდიდარი ქვეყნის საშუალოზე 9.71-ჯერ მეტი იყო. ფასდაკლებების შემდეგაც 2.33-ჯერ მეტი. იმავე ქვეყანაში დაიწერა ფარმაციის ყველაზე მძიმე ამბავი. Purdue Pharma-მ, OxyContin-ის, ანუ ძლიერი ოპიოიდური ტკივილგამაყუჩებლის, მწარმოებელმა, 2007 წელს აღიარა, რომ წამალს არასწორად წარადგენდა, და 600 მილიონზე მეტი გადაიხადა. 2020 წელს ხელახლა აღიარა დანაშაული, ამჯერად სამ ფედერალურ მძიმე დანაშაულში. ამერიკის იუსტიციის სამინისტრომ ამას ფარმაციის კომპანიისთვის ოდესმე დაკისრებული უდიდესი სასჯელი უწოდა. 2025 წლის ნოემბერში სასამართლომ 7.4 მილიარდის ოდენობის შეთანხმება დაამტკიცა, რომელშიც კომპანიის მფლობელი საკლერების ოჯახიც იხდის. 2026 წლის მაისში Purdue დაიხურა. მის ადგილას ახალი კომპანიაა, რომელსაც არაკომერციული ფონდი ფლობს. ამერიკის დაავადებათა კონტროლის ცენტრის (CDC) მონაცემით, 1999-დან 2023 წლამდე ოპიოიდების ჭარბი დოზით დაახლოებით 806 ათასი ამერიკელი დაიღუპა. 2023 წელს დღეში საშუალოდ 217, ანუ ყოველ შვიდ წუთზე ნაკლებში ერთი. კარგი ამბავიც არის: CDC-ის უახლესი წინასწარი მონაცემით, 2026 წლის მარტამდე თორმეტ თვეში ყველანაირი ჭარბი დოზით დაღუპულთა რიცხვი წინა წელთან შედარებით 12.3 პროცენტით შემცირდა. ეკრანი 2021 წელს Facebook-ის ყოფილმა თანამშრომელმა, ფრენსის ჰაუგენმა, კომპანიის შიდა კვლევები გაასაჯაროვა. ერთ-ერთის მიხედვით, იმ მოზარდ გოგონებს შორის, ვისაც საკუთარი გარეგნობის გამო ისედაც უჭირდა, ყოველმა მესამემ თქვა, რომ Instagram მას უარესად აგრძნობინებდა თავს. პატიოსნებისთვის: NPR-ის გადმოცემით, ეს ციფრი 150 გამოკითხულს ეყრდნობა. მაგრამ ის კომპანიის საკუთარმა მკვლევრებმა მოიპოვეს და არა კრიტიკოსებმა. ჰაუგენმა კონგრესში თქვა, რომ კომპანიის ხელმძღვანელობამ „ასტრონომიული მოგება ადამიანებზე მაღლა დააყენა". ევროპა ჯარიმებით პასუხობს. Google-ს 2018 წელს Android-ის გამო 4.34 მილიარდი ევრო დაეკისრა, 2025 წელს სარეკლამო ბიზნესის გამო 2.95 მილიარდი, ამ ზაფხულს, 2026 წლის ივლისში, კიდევ 890 მილიონი. Meta-ს 2023 წელს ევროპელების მონაცემების ამერიკაში გადატანისთვის 1.2 მილიარდი ევრო დაეკისრა. ეს Meta-ს 2025 წლის დაახლოებით რვა დღის მოგებაა. ახალი მდიდარი ახლა ყველაზე ახალგაზრდა მდიდარი ინდუსტრია: ხელოვნური ინტელექტი. იგივე გზით მიდის თუ სხვით? Bloomberg-ის ანალიტიკოსების შეფასებით, რომელიც Fortune-მა გამოაქვეყნა, ამერიკის ოთხი უდიდესი ტექნოლოგიური კომპანია 2026 წელს მონაცემთა ცენტრებსა და ჩიპებში დაახლოებით 724 მილიარდ დოლარს დებს. ეს საქართველოს წლიურ მშპ-ზე ცხრამეტჯერ მეტია. Nvidia-მ, ამ ჩიპების მთავარმა მწარმოებელმა, ბოლო საფინანსო წელს 120.1 მილიარდი მოიგო, 65 პროცენტით მეტი, ვიდრე ერთი წლით ადრე. და აი კურიოზი, რომელიც სტატიის დასაწყისს უბრუნდება. OpenAI-ს, ChatGPT-ის შემქმნელის, 2025 წლის შემოსავალი, გაჟონილი დოკუმენტების მიხედვით, რომლებზეც Fortune წერს, 13.07 მილიარდი დოლარი იყო. თითქმის ზუსტად იმდენი, რამდენიც Coca-Cola-ს მოგება და საქართველოს ბიუჯეტი. ოღონდ ეს შემოსავალია და არა მოგება: საოპერაციო ზარალმა 20.9 მილიარდი შეადგინა. ყოველ შემოსულ დოლარზე კომპანია 1 დოლარსა და 60 ცენტს ხარჯავდა. ეს ერთი პასუხის ნამდვილი ფასის მინიშნებაა: როცა ChatGPT-ს უფასოდ ეკითხებით, პასუხის ღირებულებას ვიღაც მაინც იხდის, ამ ეტაპზე ინვესტორი.  ფიზიკური სამყაროც იგივეა: დენი და წყალი. საერთაშორისო ენერგეტიკული სააგენტოს (IEA) მონაცემით, მსოფლიოს მონაცემთა ცენტრებმა 2024 წელს 415 ტერავატ-საათი ელექტროენერგია მოიხმარეს. საქართველომ 2025 წელს 14.9 მოიხმარა. ანუ 28 საქართველო. 2030 წლისთვის სააგენტო 945 ტერავატ-საათს ელის, ცოტა მეტს, ვიდრე დღეს მთელი იაპონია მოიხმარს. 63 საქართველო. Google-ის საკუთარი ანგარიშით, კომპანიამ 2024 წელს 8.1 მილიარდი გალონი, ანუ დაახლოებით 30.7 მილიარდი ლიტრი წყალი დახარჯა. ეს თორმეტ ათასზე მეტი ოლიმპიური აუზია. და ძველი ინდუსტრიები ბრუნდება. 2024 წელს Microsoft-მა ოცწლიანი ხელშეკრულება დადო, რომ პენსილვანიაში Three Mile Island-ის ატომური სადგურის ერთი ბლოკი ხელახლა ამუშავდეს. ეს ის სადგურია, სადაც 1979 წელს ამერიკის კომერციული ატომური ენერგეტიკის ისტორიაში ყველაზე სერიოზული ავარია მოხდა, სხვა ბლოკში. მაგრამ ერთი განსხვავება თვალშისაცემია. თამბაქომ თავისი ცოდნა ორმოცდაათი წელი შიდა ქაღალდებში ინახა. ხელოვნური ინტელექტის შემქმნელები კი საფრთხეზე ხმამაღლა ლაპარაკობენ: 2023 წელს OpenAI-სა და Google DeepMind-ის ხელმძღვანელებმა საჯარო განცხადებას მოაწერეს ხელი, რომ ამ ტექნოლოგიის რისკი პანდემიისა და ბირთვული ომის გვერდით უნდა დადგეს. და იმავდროულად წელიწადში 700 მილიარდზე მეტს დებენ მასში. არქივი ყველა ამბავი, რაც აქ ეწერა, ერთნაირად დასრულდა: ოდესღაც დახურული ქაღალდი გაიხსნა. ოცდაათი, ორმოცი, ორმოცდაათი წლის შემდეგ. თამბაქოს მემორანდუმი, ნავთობის ლაბორატორიის ანგარიში, Facebook-ის შიდა სლაიდი. ოცდაათი წლის შემდეგ ალბათ ამ ახალი ინდუსტრიის არქივიც გაიხსნება. რას ვიპოვით შიგნით: ქაღალდს წარწერით „ეჭვი ჩვენი პროდუქტია", თუ ქაღალდს, რომელზეც ყველაფერი პირდაპირ ეწერა და ჩვენ მისი წაკითხვა დაგვეზარა? წყაროები 1. Coca-Cola, 2025 წლის ფინანსური შედეგები: https://investors.coca-colacompany.com/_assets/_1fb636848a487ddd48b2e2c347aa69aa/cocacolacompany/db/880/11088/earnings_release/Coca-Cola+Q4+2025+Earnings+Release_Full+Release_2.10.26.pdf 2. საქართველოს პარლამენტი, 2026 წლის ბიუჯეტი: https://parliament.ge/en/media/news/parlamentma-2026-tslis-sakhelmtsifo-biujetis-shesakheb-kanonproekts-mkhari-dauchira 3. საქსტატი, მთლიანი შიდა პროდუქტი: https://www.geostat.ge/en/modules/categories/23/gross-domestic-product-gdp 4. Alphabet, 2025 წლის შედეგები: https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1652044/000165204426000012/googexhibit991q42025.htm 5. Apple, 2025 საფინანსო წლის შედეგები: https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/320193/000032019325000077/a8-kex991q4202509272025.htm 6. Microsoft, 2025 საფინანსო წლის შედეგები: https://www.microsoft.com/en-us/investor/earnings/fy-2025-q4/press-release-webcast 7. Saudi Aramco, 2025 წლის შედეგები: https://www.aramco.com/en/news-media/news/2026/fourth-quarter-and-full-year-press-release 8. Saudi Aramco, 2022 წლის შედეგები: https://www.aramco.com/en/news-media/news/2023/aramco-announces-full-year-2022-results 9. ExxonMobil, 2022 წლის შედეგები: https://corporate.exxonmobil.com/news/news-releases/2023/0131_exxonmobil-announces-full-year-2022-results 10. Johnson & Johnson, 2025 წლის შედეგები: https://www.jnj.com/media-center/press-releases/johnson-johnson-reports-q4-and-full-year-2025-results 11. Eli Lilly, 2025 წლის ანგარიში (10-K): https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/59478/000005947826000013/lly-20251231.htm 12. Philip Morris International, 2025 წლის შედეგები: https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1413329/000162828026005932/earningsreleasepm-ex991xq4.htm 13. Meta, 2025 წლის შედეგები: https://investor.atmeta.com/investor-news/press-release-details/2026/Meta-Reports-Fourth-Quarter-and-Full-Year-2025-Results/default.aspx 14. Civil.ge, საქსტატის 2025 წლის საგარეო ვაჭრობის მონაცემები: https://civil.ge/archives/717932 15. GlobalPetrolPrices, ბენზინის ფასი საქართველოში: https://www.globalpetrolprices.com/Georgia/gasoline_prices/ 16. Trend, საქართველოს მოსახლეობა 2026 წლის 1 იანვრისთვის (საქსტატი): https://www.trend.az/business/4178627.html 17. კალიფორნიის უნივერსიტეტის თამბაქოს ინდუსტრიის დოკუმენტების არქივი, Brown & Williamson, 1969: https://www.industrydocuments.ucsf.edu/docs/psdw0147 18. აშშ-ის კიბოს ეროვნული ინსტიტუტი, კესლერის გადაწყვეტილება და გამასწორებელი განცხადებები: https://www.cancer.gov/news-events/cancer-currents-blog/2017/tobacco-corrective-statements 19. NBC News, სასამართლოს ბრძანება თამბაქოს კომპანიებს: https://www.nbcnews.com/health/health-news/judge-orders-tobacco-firms-say-they-lied-about-smoking-dangers-flna1C7287164 20. Science, ExxonMobil-ის კლიმატის პროგნოზები (Supran, Rahmstorf, Oreskes, 2023): https://www.science.org/doi/10.1126/science.abk0063 21. BMJ, წიაღისეული საწვავით დაბინძურებული ჰაერის სიკვდილიანობა (Lelieveld et al., 2023): https://www.bmj.com/content/383/bmj-2023-077784 22. ნობელის პრემია, ინსულინის აღმოჩენა: https://www.nobelprize.org/the-miracle-discovery-that-reversed-the-diabetes-death-sentence/ 23. BMJ Global Health, ინსულინის წარმოების ღირებულება (Gotham et al., 2018): https://gh.bmj.com/content/3/5/e000850 24. RAND, ინსულინის ფასები, 2024: https://www.rand.org/news/press/2024/02/01/index1.html 25. აშშ-ის თავდაცვის დეპარტამენტის გენერალური ინსპექტორი, Purdue 2007: https://www.dodig.mil/Criminal-Investigations/Article/1113411/the-purdue-frederick-company-inc-and-top-executives-plead-guilty-to-misbranding/ 26. აშშ-ის იუსტიციის სამინისტრო, Purdue 2020: https://www.justice.gov/archives/opa/pr/opioid-manufacturer-purdue-pharma-pleads-guilty-fraud-and-kickback-conspiracies 27. ნიუ-იორკის გენერალური პროკურორი, Purdue-ს შეთანხმების დამტკიცება, 2025: https://ag.ny.gov/press-release/2025/attorney-general-james-secures-approval-purdue-bankruptcy-plan 28. ნიუ-იორკის გენერალური პროკურორი, Purdue-ს დახურვა, 2026: https://ag.ny.gov/press-release/2026/attorney-general-james-announces-shutdown-opioid-manufacturer-purdue-pharma 29. CDC, ოპიოიდური ეპიდემია: https://www.cdc.gov/overdose-prevention/about/understanding-the-opioid-overdose-epidemic.html 30. CDC, ჭარბი დოზის უახლესი მონაცემები, 2026: https://www.cdc.gov/media/releases/2026/cdc-launches-new-overdose-prevention-data-channel.html 31. NPR, Facebook-ის შიდა კვლევა მოზარდებზე: https://www.npr.org/2021/10/10/1044830216/teens-say-facebooks-addictive-instagram-app-makes-them-anxious 32. NPR, კვლევის ნიმუშის ზომა: https://www.npr.org/2021/10/06/1043138622/facebook-instagram-teens-mental-health 33. NPR, ჰაუგენის ჩვენება კონგრესში: https://www.npr.org/2021/10/05/1043207218/whistleblower-to-congress-facebook-products-harm-children-and-weaken-democracy 34. ევროკომისია, Google Android, 2018: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_18_4581 35. ევროკომისია, Google-ის სარეკლამო ბიზნესი, 2025: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_25_1992 36. ევროკომისია, Google, ციფრული ბაზრების აქტი, 2026: https://digital-markets-act.ec.europa.eu/commission-fines-google-eur890-million-breaches-digital-markets-act-2026-07-23_en 37. ირლანდიის მონაცემთა დაცვის კომისია, Meta, 2023: https://www.dataprotection.ie/en/news-media/press-releases/Data-Protection-Commission-announces-conclusion-of-inquiry-into-Meta-Ireland 38. Fortune, დიდი ტექნოლოგიური კომპანიების ჩადება 2026 წელს: https://fortune.com/2026/07/26/big-tech-earnings-meta-microsoft-apple-amazon-market-revolt-ai-spending/ 39. Nvidia, 2026 საფინანსო წლის შედეგები: https://nvidianews.nvidia.com/news/nvidia-announces-financial-results-for-fourth-quarter-and-fiscal-2026 40. Fortune, OpenAI-ს გაჟონილი ფინანსური მონაცემები: https://fortune.com/2026/06/16/openai-financials-leaked-losses-revenue-profit/ 41. საერთაშორისო ენერგეტიკული სააგენტო, ენერგია და ხელოვნური ინტელექტი: https://www.iea.org/reports/energy-and-ai/executive-summary 42. Georgia Today, საქართველოს ელექტროენერგიის მოხმარება 2025: https://georgiatoday.ge/georgias-electricity-demand-grows-in-2025-as-power-generation-declines/ 43. RCR Wireless, Google-ის 2025 წლის გარემოსდაცვითი ანგარიში: https://www.rcrwireless.com/20250704/ai-infrastructure/data-center-energy 44. Constellation Energy, Three Mile Island-ის ხელახლა გაშვება: https://www.constellationenergy.com/news/2024/Constellation-to-Launch-Crane-Clean-Energy-Center-Restoring-Jobs-and-Carbon-Free-Power-to-The-Grid.html 45. აშშ-ის ბირთვული მარეგულირებელი კომისია, Three Mile Island-ის ავარია: https://www.nrc.gov/reading-rm/doc-collections/fact-sheets/3mile-isle.html 46. Center for AI Safety, განცხადება ხელოვნური ინტელექტის რისკზე: https://safe.ai/work/press-release-ai-risk

დაწერე

წერ როგორც სახელის შეცვლა