ილონ მასკის ხელოვნურ ინტელექტს დენი დასჭირდა: ოჯახს ქუჩის გადაღმა გაზის ტურბინები დაუდგეს და ოთხი თაობის სახლი დაცარიელდა

კრისტალ პოლკი საკუთარ ეზოში ახლა ქონების გადასახადის ქვითრებით დადის. როცა მის მიწაზე ვიღაც შეაჩერებს და ჰკითხავს, აქ რას აკეთებს, ქაღალდს იღებს და აჩვენებს. „უნდა შევახსენო, რომ ეს ჩემია“, უთხრა მან ჟურნალ Scientific American-ს [1]. კრისტალი 52 წლისაა. მისი ოჯახის მიწა ორი აკრია, დაახლოებით 80 არი, ამერიკის სამხრეთში, მისისიპის შტატის ქალაქ საუთჰეივენში, ტენესის საზღვართან. ეს ნაკვეთი კრისტალის ბებია-ბაბუის ბებია-ბაბუამ იყიდა. მისი სიტყვით, იმ დროს, „როცა შავკანიანებს მიწის ქონა ჯერ კიდევ არ ეკუთვნოდათ“ [2]. სახლი მშობლებმა ააშენეს. როცა გადმოვიდნენ, გორაკის ძირში დახვდათ დაწერილი სამი ასო: KKK, ანუ კუ-კლუქს-კლანი, რასისტული ორგანიზაციის სახელი [1][2]. ოჯახი მაინც დარჩა. ქათმები და ღორები ჰყავდათ, ხახვს და მწვანილს თვითონ თესავდნენ, მეზობლებს ატამს მსხალში უცვლიდნენ. „ძალიან უბრალოდ ვცხოვრობდით“, ამბობს კრისტალი. ბავშვობაში იქ ნაყინს აკეთებდა, ქორწილის წინა საღამოს ვახშამიც იქ გამართა, ყოველ დღესასწაულზე მთელი ოჯახი იქ იკრიბებოდა. „ვიკრიბებოდით და ღმერთს მადლობას ვუხდიდით იმისთვის, რაც გვქონდა“ [2]. მამამ სიკვდილის წინ სთხოვა, მიწა შეენახა, „რამდენადაც შეძლებ, გონივრულ ფარგლებში“. კრისტალმა და მისმა ქმარმა, კენეთმა, გადაწყვიტეს, სახლი გაერემონტებინათ, პენსიაზე იქ ეცხოვრათ და მერე სამი შვილისთვის დაეტოვებინათ [2][3]. 2025 წლის ზაფხულში, სტენტონის გზის გადაღმა, წლობით მიტოვებულმა ელექტროსადგურმა ხმა ამოიღო. ხეები მოჭრეს, შავი ღობე აღმართეს. კარზე არავინ მოუკაკუნა. რამდენიმე წლით ადრე, როცა იქვე სახელმწიფო ენერგოკომპანია TVA თავის სადგურს აშენებდა, მისი ხალხი ოჯახს სახლში ეწვია და აუხსნა. ახლა არავინ მოსულა [1][3]. სადგური ილონ მასკის კომპანია xAI-მ იყიდა, იმ კომპანიამ, რომელიც ჩატბოტ Grok-ს ქმნის. საზღვრის გადაღმა, ტენესის ქალაქ მემფისში, მას ორი გიგანტური გამოთვლითი ცენტრი აქვს, „კოლოსი 1“ და „კოლოსი 2“. პირველი 2024 წელს 122 დღეში ააშენა [4]. იქ ასობით ათასი ვიდეობარათი (ძლიერი ჩიპი, რომელზეც ხელოვნური ინტელექტი სწავლობს და პასუხობს) დღე და ღამე მუშაობს, და ამდენ დენს ქალაქის ქსელი ასე სწრაფად ვერ აძლევს. ამიტომ კომპანიამ საუთჰეივენში სატვირთოებზე დამონტაჟებული გაზის ტურბინები ჩამოიყვანა. ტურბინა თვითმფრინავის ძრავის მსგავსი მანქანაა: ბუნებრივ გაზს წვავს და დენს აწარმოებს. მისისიპის გარემოს დაცვის სამსახურმა თქვა, რომ ასეთ „დროებით, მოძრავ“ ტურბინებს ერთ წლამდე ნებართვა არ სჭირდება [4][5]. კრისტალი ხმაურს ასე აღწერს: „თითქოს აეროპორტში ხარ, იქ, სადაც თვითმფრინავები აფრენას აპირებენ, მაგრამ არასდროს აფრინდებიან“. 24 საათი, 7 დღე [2]. მარტის აკუსტიკური ანგარიშის მიხედვით, დაბალი სიხშირის ზუზუნი, რომელიც კედელშიც ატანს, ჩვეულებრივ ფონზე 4-დან 16-ჯერ ძლიერი იყო, იმის მიხედვით, სადგურიდან რა მანძილზე იდგები [1]. ფრინველები და ცხოველები წავიდნენ. ოჯახმა სახლში დენი გამორთო და ავეჯი გაიტანა [4]. ივლისში, დამოუკიდებლობის დღეს, ტრადიციული ოჯახური შეკრება გააუქმეს [1]. კრისტალს ასთმა აქვს, ოჯახის სხვა წევრებსაც. „არ მინდა, ჩვენ გავხდეთ მსხვერპლი“, ამბობს ის [2]. ამასობაში ტურბინები მრავლდებოდა. იანვარში კომპანია ამბობდა, რომ 27 მუშაობს. მაისში მისისიპის გარემოს დაცვის სამსახურმა 46 დათვალა, ივნისში 60, ივლისში 69 [1].  ივლისისთვის ამ ერთი ადგილის სიმძლავრემ 1 775 მეგავატს მიაღწია. ჟურნალის გათვლით, ეს 1,4 მილიონ სახლს ეყოფოდა [1]. ქართველისთვის უფრო ხელშესახები შედარება ასეთია: ენგურჰესი, ჩვენი ყველაზე დიდი ელექტროსადგური, 1 300 მეგავატიანია [6]. „დროებითი“ ტურბინები სატვირთოებზე მასზე მესამედით მეტი აღმოჩნდა. მთელი საქართველოს ყველა სადგური ერთად 4 586 მეგავატია [7]. ერთი ამერიკული კომპანიის ერთი ღობე თითქმის მთელი ჩვენი ენერგოსისტემის ორ მეხუთედს უდრის. რომ იმუშავოს მთელი წელი სრული ძალით, 15,5 მილიარდ კილოვატსაათს გამოიმუშავებს. საქართველომ 2025 წელს სულ 14,9 მილიარდი დახარჯა [8]. ესე იგი, ერთი ჩატბოტის საჭიროებისთვის მოწყობილი სადგური მთელ ჩვენს ქვეყანაზე მეტ დენს აწარმოებდა.  დენს თან რაღაც მოსდევს. გაზის წვისას გამოიყოფა აზოტის ოქსიდები, ის გაზი, რომლისგანაც ქალაქში სმოგი წარმოიქმნება და რომელიც ფილტვებს აღიზიანებს. ადამიანის უფლებების დამცველი ორგანიზაციის NAACP-ის გათვლით, მხოლოდ 33 ტურბინა წელიწადში 2 508 ტონა აზოტის ოქსიდს გამოყოფდა, 26-ჯერ მეტს, ვიდრე TVA-ის მეზობელი გაზის სადგური მემფისში [1]. მუდმივი სადგურისთვის შეტანილი განაცხადის მიხედვით, ის წელიწადში 6 მილიონ ტონაზე მეტ სათბურის გაზს და 1 300 ტონაზე მეტ მავნე ნივთიერებას გამოყოფს [5]. ამერიკის გარემოს დაცვის სააგენტოს მიხედვით, ჩვეულებრივი მსუბუქი მანქანა წელიწადში 4,6 ტონა ნახშირორჟანგს აფრქვევს [9]. ესე იგი, ერთი სადგური თითქოს 1,3 მილიონი მანქანა იყოს, რომლებიც მთელი წელი არ ჩერდება. სადგურიდან დაახლოებით სამ კილომეტრში 10 სკოლაა, 3 საბავშვო ბაღი და 27 ეკლესია [1]. იმავე უბნის მცხოვრები ტეილორ ლოგსდონი ამბობს, რომ სადგურის ამუშავების შემდეგ მის ორ შვილს სუნთქვის პრობლემები დაეწყო [4]. მის სახლთან დადგმულმა ჰაერის მზომებმა ოთხ თვეში აჩვენა, რომ მტვრის წვრილი ნაწილაკები დღიურ ნორმას დღეების დაახლოებით მესამედში აჭარბებდა. რა წილი მოდის სადგურზე, ამ ციფრით ვერ გაიგებ [1]. ტეილორის ოჯახი იმ ბარიერზეც ხუმრობს, რომელიც კომპანიამ ხმაურის შესაჩერებლად 7 მილიონ დოლარად ააშენა: „თემუს ხმის კედელს“ ეძახიან, იაფფასიანი ჩინური ინტერნეტ-მაღაზიის სახელით [4]. ამ დროს კრისტალს სხვა რამეც დაემართა. უძრავი ქონების ფირმამ Cushman & Wakefield-მა, რომელიც, საკუთარი თქმით, უცნობი კლიენტის სახელით მოქმედებდა, მიწის ყიდვა შესთავაზა. კრისტალმა რამდენჯერმე უარი უთხრა. ზარები გაგრძელდა და ბოლოს საჩივარი შეიტანა. ფირმა ზეწოლას უარყოფს. რამდენს სთავაზობდნენ, კრისტალი არ ამბობს. მხოლოდ ერთს ამბობს: „არაფრად ღირდა“ [2]. ფულის მეორე მხარე სულ სხვა ზომისაა. მისისიპის გუბერნატორმა მასკის ინვესტიციას, 20 მილიარდ დოლარზე მეტს, შტატის ისტორიაში უდიდესი კერძო ინვესტიცია უწოდა [4]. საუთჰეივენის მერმა თქვა, რომ ქალაქის 83-მილიონიან ბიუჯეტს 2028 წლისთვის 20 მილიონი დაემატება [10]. 2026 წელს მასკის კოსმოსურმა კომპანიამ SpaceX-მა xAI შეისყიდა და ახალ განყოფილებას SpaceXAI დაარქვა. ბირჟაზე გასვლისას 75 მილიარდი დოლარი შეაგროვა და მასკის ქონებამ, ცოტა ხნით, ტრილიონ დოლარს გადააჭარბა [1]. და აქ ერთი კურიოზი, რომელიც ამ ამბავს ჩვენს ტელეფონებთან აკავშირებს. „კოლოსების“ სიმძლავრეს მარტო Grok არ იყენებს. SpaceX-ის საბირჟო დოკუმენტის მიხედვით, კომპანია Anthropic, ჩატბოტ Claude-ის შემქმნელი, 2029 წლის მაისამდე ამ ორი ცენტრის გამოყენებაში თვეში დაახლოებით 1,25 მილიარდ დოლარს იხდის [1][11]. დღეში ეს 41 მილიონი დოლარია, დაახლოებით 108 მილიონი ლარი. წელიწადში 15 მილიარდი დოლარი, დაახლოებით 39 მილიარდი ლარი [12]. საქართველოს 2026 წლის მთელი კონსოლიდირებული ბიუჯეტი 36,3 მილიარდი ლარია [13]. ერთი კომპანია ერთ ქირაში ერთ წელიწადში იმაზე მეტს იხდის, ვიდრე ჩვენი სახელმწიფო მთელ წელიწადში ხარჯავს. კომპანიის თქმით, ეს სიმძლავრე იმისთვისაა, რომ მოდელმა ხალხის კითხვებს უპასუხოს [11]. 2026 წლის 10 მარტს მისისიპის ნებართვების საბჭომ, შვიდმა წევრმა, ერთხმად დაამტკიცა 41 მუდმივი ტურბინის აშენება. მოსმენა შტატის დედაქალაქ ჯექსონში გაიმართა, საუთჰეივენიდან თითქმის სამი საათის სავალზე. იმ დღეს არც ერთ ადგილობრივ მცხოვრებს სადგურის მხარდასაჭერად სიტყვა არ უთქვამს [5]. „იმედგაცრუებული ვარ, რომ საბჭოში არავინ აღმოჩნდა საკმარისად მამაცი, რომ სიმართლის მხარეს დამდგარიყო“, თქვა კრისტალმა. „ჩვენი აზრის კითხვა მხოლოდ ფორმალობა იყო. მასკი სხვა წესებით თამაშობს“ [5]. აპრილში NAACP-მა ფედერალურ სასამართლოში უჩივლა კომპანიას: ტურბინები ნებართვის გარეშე მუშაობდა. ივნისში კომპანიამ სარჩელის შეწყვეტა მოითხოვა. და მაშინ საქმეში ამერიკის იუსტიციის სამინისტრო ჩაერთო, კომპანიის მხარეს. სამინისტროს არგუმენტი ასეთია: სადგურის გაჩერება ეროვნულ უსაფრთხოებას და პენტაგონის მიერ ხელოვნური ინტელექტის გამოყენებას დაემუქრება [1][2]. 2025 წლის ზაფხულში პენტაგონმა xAI-ს 200 მილიონ დოლარამდე ღირებულების კონტრაქტი მისცა [1]. ასე აღმოჩნდნენ სასწორზე ერთ მხარეს ოჯახი გადასახადის ქვითრებით, მეორე მხარეს კი სახელმწიფოს უსაფრთხოება. მერე რაღაც შეიცვალა. 30 ივლისს კომპანია და მისისიპის გარემოს დაცვის სამსახური შეთანხმდნენ: 69 დროებითი ტურბინა წლის განმავლობაში უნდა მოიხსნას და მათ ადგილს 41 მუდმივი დაიკავებს, დაახლოებით 1 200 მეგავატი. 13 დროებით ტურბინას 2026 წლის ბოლომდე მუშაობის უფლება დარჩა [1][2]. აგვისტოში მემფისის საკრებულომ პირველი მოსმენით მხარი დაუჭირა ახალ გამოთვლით ცენტრებზე დროებით შეჩერებას [1]. სადგურის დახურვის პეტიციას 1 400-ზე მეტმა ადამიანმა მოაწერა ხელი [2]. NAACP-ის სარჩელი ჯერ კიდევ განხილვაშია. კრისტალმა მიწა არ გაყიდა. საჩივრის შემდეგ ფირმას აღარ დაურეკავს [2]. მამის თხოვნა შეასრულა, ჯერჯერობით. მაგრამ სახლი თითქმის ცარიელია, დენი გამორთულია, პენსიის და შვილებისთვის მიწის დატოვების გეგმა გადადებულია. „ჯერ ვერც კი გავიაზრე, რომ ეს აქ არის და რომ ეს ხდება“, თქვა მან ჯერ კიდევ თებერვალში [4]. ერთ რამეში კი დარწმუნებულია: „ბრძოლას არ შევწყვეტ, ჩემთვისაც და სხვებისთვისაც“ [5]. ეს ამბავი თბილისიდან შორსაა. მაგრამ ყოველ კითხვას, რომელსაც ჩატბოტს ტელეფონიდან ვუგზავნით, სადღაც ფიზიკური მისამართი აქვს: ჩიპი, რომელიც ცხელდება, ტურბინა, რომელიც ზუზუნებს, და ღობე, რომლის გადაღმაც ვიღაცის სახლი დგას. სტენტონის გზაზე ასეთი სახლი ერთია, ოთხი თაობის, ქვითრებით და ცარიელი ოთახებით. კითხვა კი ასეთია: როცა შემდეგი „დროებითი“ სადგური სხვის ქუჩაზე დადგება, ვის ჰკითხავენ პირველს, ოჯახს თუ კომპიუტერს? წყაროები 1. Scientific American, 2026-09-09, Austyn Gaffney, „The data center backlash comes for SpaceXAI's Colossus“ — https://www.scientificamerican.com/article/spacexais-colossus-data-center-is-fueling-a-massive-backlash/ 2. CBS News, 2026-10-05, Lauren Fichten, „Elon Musk's data centers are pushing out a family that's owned land since "before people of color were allowed to"“ — https://www.cbsnews.com/news/elon-musk-data-centers-mississippi-family/ 3. Mississippi Free Press, 2026-02-17, Andrew Bell, „As Musk's xAI Data Centers Encroach on Southaven, North Mississippi Residents Push Back“ — https://www.mississippifreepress.org/as-musks-xai-data-centers-encroach-on-southaven-north-mississippi-residents-push-back/ 4. NBC News, 2026-02-26, Bracey Harris, „Elon Musk's makeshift AI power plant generates sound and fury in Mississippi“ — https://www.nbcnews.com/news/us-news/musks-ai-power-plant-generates-sound-fury-mississippi-rcna258594 5. Floodlight, 2026-03-11, Brad Racino, Evan Simon, „Mississippi regulators greenlight xAI's Southaven power plant despite strong public opposition“ — https://floodlightnews.org/mississippi-regulators-greenlight-xais-southaven-power-plant-despite-strong-public-opposition/ 6. Tractebel (ENGIE), 2022, „Rehabilitating Georgia's biggest hydropower plant“ (ენგურჰესი, 1 300 მეგავატი) — https://tractebel-engie.com/en/news/2022/rehabilitating-georgia-s-biggest-hydropower-plant 7. იტალიის საელჩო თბილისში, „Georgia Energy“ (სსე-ის 2024 წლის მონაცემები, დადგმული სიმძლავრე 4 586 მეგავატი) — https://ambtbilisi.esteri.it/wp-content/uploads/2025/09/Georgia-Energy.pdf 8. Georgia Today, 2026-01-20, „Georgia's electricity demand grows in 2025 as power generation declines“ (მოხმარება 14,9 მლრდ კვტ.სთ) — https://georgiatoday.ge/georgias-electricity-demand-grows-in-2025-as-power-generation-declines/ 9. აშშ-ის გარემოს დაცვის სააგენტო (EPA), „Greenhouse Gas Emissions from a Typical Passenger Vehicle“ — https://www.epa.gov/greenvehicles/greenhouse-gas-emissions-typical-passenger-vehicle 10. Mississippi Free Press, იხ. წყარო 3 (მერის შეფასება: ბიუჯეტი 83 მლნ $, +20 მლნ $ 2028-მდე) 11. Yahoo Finance, 2026-05, „Anthropic nears first quarterly profit, pays SpaceX $1.25B monthly“ — https://finance.yahoo.com/sectors/technology/articles/anthropic-nears-first-quarterly-profit-120712552.html ; Silicon UK — https://www.silicon.co.uk/ai-2/anthropic-spacex-cloud-629995 12. საქართველოს ეროვნული ბანკი, ოფიციალური კურსი: 1 დოლარი ≈ 2,60 ლარი — https://nbg.gov.ge/en/monetary-policy/currency 13. საქართველოს პარლამენტი, 2025-12-10, 2026 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის კანონი (კონსოლიდირებული ხარჯები 36 285 მლნ ლარი) — https://parliament.ge/en/media/news/parlamentma-2026-tslis-sakhelmtsifo-biujetis-shesakheb-kanonproekts-mkhari-dauchira

დაწერე

წერ როგორც სახელის შეცვლა