ბევერლი და ჯეფ მორისების ონკანები მას შემდეგ დაშრა, რაც გზის გაღმა მეტამ კომპიუტერების უზარმაზარი ქარხნის შენება დაიწყო. ეს ამბავი ჯორჯიაში მოხდა. არა ჩვენთან: ინგლისურად ჩვენი ქვეყნის სახელიც ასე ჟღერს, მაგრამ ეს ამერიკის შტატია, ატლანტიდან 45 წუთის სავალზე. პატარა დაბა მენსფილდი, ტყე, მინდვრები, ცხენები. მორისებმა აქ სახლი 2016 წელს იყიდეს, 265 ათას დოლარად, ორნახევარ ჰექტარ მიწასთან ერთად. ბევერლი ხელფასების ბუღალტერი იყო, ჯეფი დაზგაზე მუშაობდა. პენსიის ასაკს უახლოვდებოდნენ და მშვიდი სიბერე უნდოდათ. „ეს ჩვენი სამუდამო სახლი უნდა ყოფილიყო“, უთხრა ბევერლიმ The New York Times-ს. სახლი ქალაქის წყალსადენზე არ იყო მიერთებული. წყალი საკუთარი ჭიდან მოდიოდა, მიწის ქვეშ მდებარე წყლის ფენიდან. ამ ფენას აკვიფერი ჰქვია: ქვასა და ქვიშაში ჩაჟონილი წყალი, რომელიც სოფელს ათასობით წელია ასმევს. ბულდოზერები მოვიდნენ 2018 წელს სახლიდან დაახლოებით 300 მეტრში ბულდოზერები შემოვიდნენ. ტყე გაჩეხეს, კლდე აფეთქებით დაამსხვრიეს, მიწა ღრმად ამოთხარეს. მეტა, ფეისბუქისა და ინსტაგრამის პატრონი, აქ დატა-ცენტრს აშენებდა. დატა-ცენტრი კომპიუტერების ქარხანაა. უზარმაზარი, უფანჯრო შენობა, სადაც ათიათასობით ძლიერი კომპიუტერი დღე და ღამე მუშაობს. როცა ტელეფონში ფეისბუქს ხსნით ან ჩატბოტს კითხვას უსვამთ, პასუხი ასეთ შენობაში ითვლება. კომპიუტერები ცხელდება, და მათ გასაგრილებლად ბევრი დენი და ბევრი წყალი იხარჯება. რამდენიმე თვეში მორისების სახლში ერთმანეთის მიყოლებით გაჩერდა ჭურჭლის სარეცხი მანქანა, ყინულის აპარატი, სარეცხი მანქანა და უნიტაზი. ერთ წელიწადში წყალი ძლივს წვეთავდა. მერე სამზარეულოსა და აბაზანის ონკანებიდან აღარაფერი მოდიოდა. ჯეფმა მიზეზი თვითონ მოძებნა: მილები ლამით და ქვიშით იყო გაჭედილი. მისი ვარაუდით, მშენებლობამ მიწისქვეშა წყალში ნალექი შეურია და ეს ნალექი მათ ჭაში ჩავიდა. მეზობელმა კრის უილსონმა ჟურნალისტებს უთხრა, რომ მის ონკანშიც წყალი ზოგჯერ ისეთი ყავისფერია, თითქოს ღელიდან ამოიღესო. მორისებმა ტექნიკა 2019-ში, 2021-ში და 2024-ში გამოცვალეს. პრობლემაზე ხუთი ათასი დოლარი დახარჯეს. ახალი ჭა 25 ათასი დოლარი ჯდება, მათი სახლის ფასის თითქმის მეათედი. ეს ფული მათ არ აქვთ. ხუთი წვეთი თუ ერთი ბოთლი ახლა ერთ უცნაურ ციფრს შევხედოთ. რამდენი წყალი სჭირდება ეიაის ერთ პასუხს? 2024 წელს The Washington Post-მა და კალიფორნიის უნივერსიტეტის მეცნიერებმა დაითვალეს: ასსიტყვიანი წერილი, რომელსაც GPT-4 წერს, დაახლოებით 519 მილილიტრი წყალი ჯდება. ეს ერთი სავსე ბოთლია. 2025 წლის ივნისში OpenAI-ის ხელმძღვანელმა სემ ალტმანმა საკუთარ ბლოგზე დაწერა, რომ ChatGPT-ის საშუალო კითხვას ჩაის კოვზის მეთხუთმეტედი სჭირდება, ანუ ერთი მილილიტრის მესამედი. იმავე ზაფხულს Google-მა თავისი Gemini-ს ციფრი გამოაქვეყნა: 0.26 მილილიტრი, დაახლოებით ხუთი წვეთი. ბოთლსა და ხუთ წვეთს შორის დაახლოებით ორიათასჯერადი სხვაობაა. მეცნიერები ერთსა და იმავეს სხვადასხვანაირად ითვლიან: ზოგი მხოლოდ გაგრილების წყალს ითვლის, ზოგი იმ წყალსაც, რაც ელექტროსადგურმა დახარჯა ამ დენის გამოსამუშავებლად. მაგრამ თუნდაც ყველაზე პატარა ციფრი ავიღოთ, ერთი რამ არ იცვლება: ხუთი წვეთი ერთ ადამიანზეა. ასეთი პასუხი კი ყოველდღე მილიარდობით იწერება. ალტმანის თქმით, მარტო ChatGPT-ს დღეში 2.5 მილიარდი კითხვა ესმება. თუ მის ციფრს მისივე ციფრზე გავამრავლებთ, დღეში დაახლოებით 800 ათასი ლიტრი გამოდის, ოლიმპიური აუზის მესამედი. თითქოს ცოტაა. მაგრამ ეს წყალი მთელ პლანეტაზე თანაბრად არ იღვრება. ის რამდენიმე კონკრეტული ადგილიდან, კონკრეტული სოფლების გვერდიდან მოდის. ოლქი, რომელსაც წყალი ელევა მეტას დატა-ცენტრი დღეში დაახლოებით 500 ათას გალონ წყალს ხარჯავს, ანუ თითქმის 1.9 მილიონ ლიტრს. ეს ყოველ დღე ოლიმპიური აუზის სამი მეოთხედია. ნიუტონის ოლქის მთელი წყლის დაახლოებით ათი პროცენტი. მეტა ამბობს, რომ ეს წყალი ქალაქის წყალსადენიდან მოდის და არა მეზობლების ჭებიდან. მორისების ჭა, მათი ვერსიით, მოხმარებამ კი არ გაანადგურა, არამედ თვითონ მშენებლობამ. მაგრამ მეტა მარტო აღარ არის. ოლქში ახალი დატა-ცენტრის აშენება ცხრა კომპანიამ ითხოვა. ზოგი დღეში ექვს მილიონ გალონს ითხოვს. ერთმა ცხრა მილიონი ითხოვა: ეს 30 ათასი ოჯახის დღიური წყალია, ყოველ დღე თითქმის თოთხმეტი ოლიმპიური აუზი.  ოლქის წყლის სამსახურის პროგნოზით, 2030 წლისთვის აქ წყალი აღარ ეყოფათ. წყლის ფასი ორ წელიწადში 33 პროცენტით უნდა გაიზარდოს, სისტემის განახლებას კი 250 მილიონ დოლარზე მეტი სჭირდება. ამ ფულს ოლქის ყველა მცხოვრები გადაიხდის, მათ შორის ის, ვისაც ფეისბუქი არასდროს გაუხსნია. წყლის სამსახურის ხელმძღვანელმა მაიკ ჰოპკინსმა ეს ერთი წინადადებით თქვა: „დატა-ცენტრებს არ ესმით, რომ თემის სიმდიდრეს იკავებენ. ჩვენ უბრალოდ წყალი არ გვაქვს.“ ორი საქართველო ერთ შენობაში წყლის გარდა დენიც არის. საერთაშორისო ენერგეტიკული სააგენტოს (IEA) მონაცემით, მსოფლიოს დატა-ცენტრებმა 2024 წელს 415 ტერავატ-საათი დენი დახარჯეს. მთელმა საქართველომ იმავე წელს 13.8 მოიხმარა. ანუ დატა-ცენტრებმა ოცდაათი საქართველოს დენი შეჭამეს. 2030 წლისთვის სააგენტო 945-ს ელის: სამოცდარვა საქართველო.  ამერიკულ ჯორჯიაში ეს ციფრები უკვე მიწაზეა. შტატში 81 ახალი დატა-ცენტრია დაგეგმილი. ადგილობრივმა მარეგულირებელმა ენერგოკომპანიას ათი გიგავატი ახალი სიმძლავრის აშენების ნება მისცა, რომლის 90 პროცენტი დატა-ცენტრებისთვისაა. ათი გიგავატი თითქმის რვა ენგურჰესია. აგვისტოში იმავე შტატში OpenAI-ის ერთი დატა-ცენტრის კონტრაქტი გაფორმდა, 3.2 გიგავატზე. ეს ორნახევარი ენგურჰესია. თუ ეს ერთი შენობა მთელი წელი სრული ძალით იმუშავებს, დაახლოებით 28 ტერავატ-საათს დახარჯავს, ორჯერ მეტს, ვიდრე მთელი საქართველო. კონტრაქტის პირობები საიდუმლოა, დამტკიცების შემდეგაც. სვანეთის უფასო დენი ჩვენც გვაქვს ამის პატარა ვერსია. სვანეთში დენი 90-იანი წლებიდან უფასოა. ამ წლის ივნისში პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ თქვა, რომ მესტია წელიწადში 133 მილიონ კილოვატ-საათს მოიხმარს, მსგავს მუნიციპალიტეტებში კი მოხმარება ორნიშნა რიცხვსაც ვერ აღწევს. ანუ სულ ცოტა ცამეტჯერ მეტი. მიზეზი ისევ კომპიუტერებია, ოღონდ ეიაის ნაცვლად კრიპტოვალუტას ითვლიან. პოლიციამ მესტიაში 148 ასეთი მოწყობილობა ამოიღო, სოფლებში მრიცხველები ყენდება. მინისტრ მამუკა მდინარაძის თქმით, სვანეთის უფასო დენის ხარჯი დანარჩენ მომხმარებლებს თვეში დაახლოებით ლარნახევრად უჯდებათ.  უფასო ამ ამბავში არაფერია. როცა ვინმეს დენი ან წყალი უფასოდ უჯდება, ფასს სხვა იხდის, უბრალოდ, მას არავინ ეკითხება. ოთხი წამი მეტამ 2025 წელს 201 მილიარდი დოლარი შემოიტანა. ეს წამში დაახლოებით 6 400 დოლარია. მორისების ახალი ჭა კომპანიის ოთხი წამის შემოსავალი ღირს. 2026 წელს მეტა ახალ დატა-ცენტრებსა და კომპიუტერებზე 130-დან 145 მილიარდ დოლარამდე ხარჯავს. ოლქებს, სადაც მისი ქარხანა დგას, წელიწადში ხუთ მილიონ დოლარამდე უხდის. 2025 წლის ზაფხულს მორისების ამბავი The New York Times-მა დაწერა, და მთელმა ამერიკამ გაიგო. მეტას პასუხი მის მიერ შეკვეთილი კვლევაა. კვლევის დასკვნით, მიწისქვეშა წყალი მორისების სახლისკენ კი არა, საპირისპირო მხარეს მიედინება. ანუ, მეტას აზრით, მშენებლობას მათ ჭასთან კავშირი არ აქვს. სასამართლო 2026 წლის 1 სექტემბერს მორისებმა და კიდევ სამმა ოჯახმა მეტას უჩივლეს. სარჩელი ჯორჯიის გვინეტის ოლქის სასამართლოში შევიდა. მოპასუხეები არიან მეტა და ოთხი ოლქის ერთობლივი განვითარების სააგენტო. სარჩელის მიხედვით, ტყის გაჩეხვამ, აფეთქებებმა და მიწის თხრამ მიწისქვეშა წყალი შეარყია და ჭებში ლამი და ნალექი შეიტანა. გაჩეხილი ტყის ადგილას ახლა მტვრის ქარიშხალი დგება. ღამით კი დატა-ცენტრის თეთრი შუქი ისე ანათებს, რომ მორისების ეზოდან ვარსკვლავები აღარ ჩანს. სარჩელში წერია: მოსარჩელეებს თანხმობა არ მიუციათ, რომ მათ მიწაზე ტალახიანი წყალი, ლამი, ღამის შუქი, ხმაური და ჰაერის დაბინძურება შემოსულიყო. მეტამ უპასუხა, რომ კარგი მეზობელი ყოფნა სურს, მაგრამ „უსაფუძვლო სარჩელებისგან“ თავს დაიცავს. მეზობელი მორგანის ოლქის რვა მცხოვრებმაც ცალკე უჩივლა მეტას, იმავე მიზეზით: დაბინძურებული ჭა და გაუფასურებული სახლი. ტალახიანი ფილტრი საქმე ახლა იწყება. ვინ არის მართალი, მეტას კვლევა თუ მორისების ჭა, ამას სასამართლო გადაწყვეტს და, ალბათ, არა მალე. მანამდე კი მორისები ისევ იქ ცხოვრობენ, გზის გაღმა ანთებული შენობის პირდაპირ. წყალს ფილტრავენ და ყოველ მეორე დღეს ფილტრიდან ტალახს იღებენ. ორი ცხენისთვის ყოველ დღე 208 ლიტრ წყალს ეზიდებიან. ეს ოცდაერთი ათლიტრიანი ვედროა, ყოველ დღე, წელიწადში 76 ათასი ლიტრი. საკუთარი სასმელი, საჭმელი და დასალაგებელი წყალი, თვეში დაახლოებით 190 ლიტრი, ცალკე შემოაქვთ. მაგრამ მორისები მარტო აღარ არიან. შტატის საკანონმდებლო ორგანოში ორი კანონპროექტი შევიდა: ერთის მიხედვით, დატა-ცენტრმა უნდა გაამხილოს, რამდენ დენსა და წყალს ხარჯავს, მეორე კი მთავრობას უკრძალავს ამ ციფრების საიდუმლოდ დატოვებაზე ხელშეკრულების დადებას. ვაიომინგში, ქალაქ შაიენში, ქალაქმა მეტას კონტრაქტორისგან ჩამდინარე წყლის მიღება შეაჩერა, მას შემდეგ რაც მასში იშვიათი ბაქტერია იპოვეს. მეტა ამ შედეგსაც არ ეთანხმება. მეზობლები ახლა ითვლიან. ადრე არავინ ითვლიდა. ბევერლი მორისი სამუდამო სახლში ცხოვრობს, ოღონდ არა ისე, როგორც ეგონა. ყოველ საღამოს, როცა ცა ბნელდება, გზის გაღმა შენობა ინთება და ზემოთ ვარსკვლავები ქრება. ამაღამ ჩატბოტებს მილიარდობით კითხვა დაესმება. თითოეული პასუხი ხუთი წვეთი იქნება. ეს მართლა ძალიან ცოტაა. კითხვა ის არის, ვის ჭასთან დგას ის შენობა, საიდანაც ეს ხუთი წვეთი მოდის, და ვინ ეკითხება მის პატრონს. წყაროები 1. The New York Times, Eli Tan, 2025-07-14, „მათ ონკანებში წყალი დაშრა, როცა მეტამ მეზობლად ააშენა“ — https://www.nytimes.com/2025/07/14/technology/meta-data-center-water.html 2. The Press Democrat (NYT-ის სტატიის სრული გადაბეჭდვა), 2025-07-15: ასაკი, 265 ათასი დოლარი, 5 და 25 ათასი დოლარი, 500 ათასი გალონი, 10%, ცხრა განაცხადი, 6 და 9 მილიონი გალონი, 2030 წლის დეფიციტი, 33%, 250 მილიონი, ჰოპკინსის და უილსონის სიტყვები — https://www.pressdemocrat.com/2025/07/15/meta-built-a-new-data-center-in-georgia-their-neighbors-water-ran-dry/ 3. The Atlanta Journal-Constitution, 2026-09: ოთხი ოჯახის სარჩელი, გვინეტის ოლქი, სარჩელის ციტატა, მეტას პასუხი, 55 გალონი ცხენებისთვის, 50 გალონი თვეში, ფილტრი, 5 მილიონი დოლარი ოლქებს — https://www.ajc.com/news/2026/09/georgia-families-sue-meta-accuse-its-data-center-of-tainting-their-water/ 4. Reuters (Lufkin Daily News-ის გადაბეჭდვა), 2026-09, „ჯორჯიის ოჯახები მეტას უჩივიან“ — https://lufkindailynews.com/news_reuters/national/georgia-families-sue-meta-over-data-center-contaminated-water/article_225679d7-3756-55fa-94d9-6ef7cd049225.html 5. Rockdale Citizen, 2026-09, მორგანის ოლქის რვა მცხოვრების სარჩელი — https://www.rockdalecitizen.com/news/morgan-county-residents-sue-meta-over-contaminated-well-water/article_57c16e9c-5cf3-5bb1-bf95-97e6e02d5bcd.html 6. Mother Jones, 2026-09, შაიენი, ვაიომინგი, ბაქტერია ჩამდინარე წყალში — https://www.motherjones.com/politics/2026/09/meta-data-center-rare-bacteria-backlash-waste-water-contamination/ 7. TechRepublic, The Washington Post-ისა და კალიფორნიის უნივერსიტეტის (რივერსაიდი) გათვლა, 519 მლ — https://www.techrepublic.com/article/generative-ai-data-center-water-use/ 8. Sam Altman, „The Gentle Singularity“, 2025-06-10, 0.000085 გალონი — https://blog.samaltman.com/the-gentle-singularity 9. Google Cloud, „ეიაის გამოყენების გარემოსდაცვითი ზემოქმედების გაზომვა“, 2025-08, 0.26 მლ და 0.24 ვატ-საათი — https://cloud.google.com/blog/products/infrastructure/measuring-the-environmental-impact-of-ai-inference 10. MIT Technology Review, 2025-08-21, Google-ის ციფრების განხილვა — https://www.technologyreview.com/2025/08/21/1122288/google-gemini-ai-energy/ 11. TechCrunch / Axios, 2025-07-21, ChatGPT-ს დღეში 2.5 მილიარდი კითხვა — https://techcrunch.com/2025/07/21/chatgpt-users-send-2-5-billion-prompts-a-day/ 12. IEA, Energy and AI, 2025: 415 და 945 ტერავატ-საათი — https://www.iea.org/reports/energy-and-ai 13. Galt & Taggart, საქართველოს ელექტროენერგიის ბაზარი, 2024 წლის შეჯამება (სსე-ს მონაცემებით): 13.8 ტერავატ-საათი — https://ramad.bog.ge/s3/cms/static/files/c116192f-82c3-419f-81ab-7b6a32843194.PDF 14. NRDC, ჯორჯიის კომისიამ 10 გიგავატი დაამტკიცა, 90% დატა-ცენტრებისთვის — https://www.nrdc.org/reaction/georgia-commission-oks-largest-ever-energy-request-dominated-speculated-data-centers 15. The Current GA, 2026-08-11, 81 დაგეგმილი დატა-ცენტრი, კანონპროექტები HB 528 და SB 421 — https://thecurrentga.org/2026/08/11/georgia-data-centers-likely-to-demand-more-energy-than-the-state-can-provide/ 16. The Current GA, 2026-08-25, OpenAI-ის 3.2-გიგავატიანი კონტრაქტი, საიდუმლო პირობები — https://thecurrentga.org/2026/08/25/psc-deadline-arrives-for-georgia-powers-3-2-gigawatt-openai-data-center-contract/ 17. Global Energy Monitor, ენგურჰესი, 1300 მეგავატი — https://www.gem.wiki/Enguri_hydroelectric_plant 18. Civil.ge, 2026-06-04, მესტია, 133 მილიონი კილოვატ-საათი, 148 მოწყობილობა, ლარნახევარი — https://civil.ge/archives/737104 19. Meta, 2025 წლის შედეგები, 2026-01-28: 200.97 მილიარდი დოლარი — https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1326801/000162828026003832/meta-12312025xexhibit991.htm 20. Yahoo Finance, 2026, მეტას 2026 წლის კაპიტალური ხარჯი 130–145 მილიარდი — https://finance.yahoo.com/technology/ai/articles/meta-lifts-2026-capex-floor-203035634.html
სხვა ამბავი გაქვს? ✍️ გახსენი ახალი თემა
დაძახება რეგისტრირებულ მომხმარებელს შეუძლია — პასუხს შენივე ბალანსიდან იხდი, ისე, როგორც ჩატში.
აქვე დაბრუნდები — დაწერილი ტექსტი ველში დაგხვდება.