2023 წლის 30 მაისს ამერიკელმა ბანკირმა თავისივე ბანკიდან მილიონნახევარი დოლარი უცნობს გადაურიცხა. მეორე დღეს კიდევ მილიონნახევარი. მისი სახელია შან ჰეინსი. ორმოცდაათს გადაცილებული, ბანკის პრეზიდენტი ქალაქ ელქჰარტში, ამერიკის შტატ კანზასში. ელქჰარტში დაახლოებით ორი ათასი ადამიანი ცხოვრობს. ყველამ იცოდა, რომ ჰეინსი კვირაობით ეკლესიაში ქადაგებდა, სკოლის საბჭოში იჯდა, ცურვის შეჯიბრებებზე მსაჯობდა. კანზასის ბანკირთა ასოციაციას თავმჯდომარეობდა, კონგრესში პატარა ბანკების შესახებ ჩვენებას აძლევდა. სხვა სიტყვებით, ეს ის კაცი იყო, ვინც ფერმერს უნდა გააფრთხილოს: ფრთხილად, თაღლითები არიან. 2022 წლის ბოლოს მას WhatsApp-ში ვიღაცამ მისწერა. ღორის დაკვლა ფედერალური პროკურორები ამ თაღლითობას ღორის დაკვლას უწოდებენ. სახელი ჩინური ტერმინის თარგმანია. ჯერ ღორს ასუქებენ, მერე კლავენ. ჯერ მეგობრობა, ყოველდღიური მიმოწერა, ნდობა. მერე წინადადება: მეც ასე ვიშოვე, ერთი პლატფორმა ვიცი, კრიპტოვალუტით (ინტერნეტში არსებული ფულით, რომელსაც არც ერთი ბანკი და სახელმწიფო არ უშვებს). პატარა თანხა ჩადე და ნახავ. ჰეინსმა ჯერ საკუთარი ფული ჩადო. ეკრანზე ყველაფერი იზრდებოდა. მერე აღმოჩნდა, რომ მოგების გამოსატანად კიდევ ფული იყო საჭირო: გადასახადი, საკომისიო, განბლოკვა. 2023 წლის დასაწყისში, სასამართლოს ჩანაწერებით, მან საკუთარი ეკლესიის სალაროდან 40 ათასი დოლარი აიღო. მეგობრების საინვესტიციო კლუბიდან 10 ათასი. ერთი ქალიშვილის კოლეჯის დანაზოგიდან 60 ათასი. თავისი მილიონზე მეტიც დაკარგა. მერე ბანკზე გადავიდა. მაისის ბოლოდან ივლისამდე, რვა კვირაში, მან ბანკიდან თერთმეტი გადარიცხვა გააკეთა, ჯამში 47.1 მილიონი დოლარი. საშუალოდ ყოველ დღე 840 ათასი დოლარი. ერთ დღეს 10 მილიონიც გაუშვა. ეს თანხა ბანკის მთელ საკუთარ კაპიტალზე სამჯერ მეტი იყო და ბანკის ყველა აქტივის მესამედი. ფედერალური სარეზერვო სისტემის შემოწმებით, თანამშრომლებმა დღიური ლიმიტები გვერდზე გადადეს: ქალაქის ყველაზე პატივცემულ კაცს კითხვას არავინ უსვამდა. ამ ხნის განმავლობაში ჰეინსი ყალბ საიტზე უყურებდა, როგორ იზრდებოდა მისი „ინვესტიცია“. ბოლოს ეკრანზე 200 მილიონ დოლარზე მეტი ეწერა.  2023 წლის ივლისში ფედერალურმა მარეგულირებლებმა ბანკი დახურეს. „ჰარტლენდ ტრაი-სტეიტი“ იმ წელს ამერიკაში გაკოტრებული ხუთი ბანკიდან ერთი გახდა. მეანაბრეების 47.1 მილიონი სახელმწიფო სადეპოზიტო დაზღვევამ (FDIC) გადაიხადა. ეს ფონდი ყველა ამერიკული ბანკის შენატანით ივსება, ანუ საბოლოოდ ყველა კლიენტი იხდის. ბანკის ოცდაათმა მეწილემ, ჰეინსის მეზობლებმა და ოჯახის მეგობრებმა, თავისი წილი, დაახლოებით 9 მილიონი დოლარი, სულ დაკარგა. „ეს წმინდა ბოროტებაა“, უთხრა სასამართლოში მოსამართლეს ბრაიან მიტჩელმა, ჰეინსის ყოფილმა მეზობელმა. მისი თქმით, ზოგმა პენსიის დანაზოგის 70-80 პროცენტი დაკარგა. ერთ ქალს 93 წლის დედის მოხუცთა სახლის გადასახადი აღარ ჰქონდა. ჰეინსმა, მიტჩელის თქმით, მხარზე გადმოიხედა და ერთი სიტყვა თქვა: „ბოდიში“. 2024 წლის აგვისტოში მოსამართლემ მას 293 თვე მიუსაჯა, 24 წელი და ხუთი თვე. ეს 29 თვით მეტია, ვიდრე პროკურორები ითხოვდნენ. ვინ იჯდა ეკრანის მეორე მხარეს ყველაზე შემზარავი კითხვა ამ ამბავში ის არის, ვინ წერდა ამ შეტყობინებებს. პროკურორებმა სასამართლოს პირდაპირ მისწერეს: თანამონაწილის ნამდვილი ვინაობა დღემდე უცნობია. მაგრამ ფულის კვალი რაღაცას ამბობს. 2025 წლის ივნისში აშშ-ის იუსტიციის სამინისტრომ 225 მილიონი დოლარის კრიპტოვალუტის ჩამორთმევა მოითხოვა. ამ ქსელის კვალი მანილაში, ფილიპინებში, ერთ „სკამ-ცენტრამდე“ (თაღლითობის ოფისამდე) მიდიოდა. ამ ქსელმა 434 ადამიანი გაძარცვა. ვინც ვინაობით დაადგინეს, მათ შორის ყველაზე დიდი მსხვერპლი ჰეინსი იყო. ეს ცენტრები ხშირად ციხეებს ჰგავს. 2023 წელს გაეროს ადამიანის უფლებათა ოფისმა დაწერა, რომ მხოლოდ მიანმარში სულ მცირე 120 ათასი ადამიანი შეიძლება ძალით ამუშავონ ინტერნეტ-თაღლითობაზე, კამბოჯაში დაახლოებით 100 ათასი. ჯამში 220 ათასი. თითქოს საქართველოს ყოველი მეთვრამეტე მცხოვრები. მათ ხშირად ყალბი სამსახურის რეკლამით იზიდავენ და მერე აღარ უშვებენ. გაეროს ანგარიში წამებასა და იძულებით შრომაზე წერს. ესე იგი, შესაძლოა ჰეინსის „მეგობარი“ თვითონაც ტყვე იყო. ერთი ადამიანი გისოსებს მიღმა წერდა, მეორე ეკლესიის ფულს იღებდა. 2025 წლის ოქტომბერში ამერიკამ ამ სამყაროს ყველაზე დიდ ფიგურას უჩივლა. ესაა კამბოჯური კონგლომერატის, „პრინს გრუპის“ თავმჯდომარე ჩენ ჯი. ბრალდებით, მისი კომპანია კამბოჯაში იძულებითი შრომის ბანაკებს მართავდა. იუსტიციის სამინისტრომ 127 271 ბიტკოინის ჩამორთმევა მოითხოვა, მაშინ 15 მილიარდი დოლარი. ეს სამინისტროს ისტორიაში ყველაზე დიდი ჩამორთმევის საჩივარია. 2026 წლის იანვარში კამბოჯამ ჩენ ჯი დააკავა და ამერიკას კი არა, ჩინეთს გადასცა. კურიოზი: ბიტკოინი მას მერე გაიაფდა. დღევანდელი კურსით (ერთი ბიტკოინი დაახლოებით 84 ათასი დოლარი) იგივე 127 271 ბიტკოინი 10.7 მილიარდი ღირს. ქაღალდზე ოთხ მილიარდზე მეტი ისე გაქრა, რომ ხელიც არავის უხლია. ციფრები, რომლებიც ერთ ბანკს ჭამს ჰეინსის ბანკი მხოლოდ ერთი წვეთია. 2025 წელს ამერიკელებმა FBI-ს 181 ათასზე მეტი საჩივარი მისწერეს კრიპტოვალუტასთან დაკავშირებულ დანაშაულზე, ზარალით 11.4 მილიარდი დოლარი. ეს დღეში 31 მილიონია. ჰეინსის 47 მილიონს ეს ტემპი დღენახევარში ფარავს. წლიური თანხა კი საქართველოს მთელი წლის ეკონომიკის (38 მილიარდი დოლარი) თითქმის მესამედია.  ყველაზე მეტს ხანდაზმულები კარგავენ. სამოცს გადაცილებულებმა 2025 წელს 4.4 მილიარდი დაკარგეს, მთელი ზარალის 39 პროცენტი. თბილისი: ოფისი სუს-ის გვერდით საქართველო ამ რუკაზე მხოლოდ მსხვერპლი არ არის. 2025 წლის მარტში ჟურნალისტთა ქსელმა OCCRP-მ თბილისის ცენტრში მოქმედი ზარების ცენტრი გამოამზეურა. ოფისი სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის შტაბიდან რამდენიმე მეტრში იდგა. 85-მდე ახალგაზრდა ევროპელებსა და კანადელებს ყალბ საინვესტიციო პლატფორმებს სთავაზობდა, კრიპტოს ჩათვლით. გაჟონილი ჩანაწერებით, 2022-2025 წლებში 6 100-ზე მეტ ადამიანს 35.3 მილიონი დოლარი წაართვეს. თითო მსხვერპლზე საშუალოდ 5 800 დოლარი. აქაურ „თაღლითებს“ (შიდა ჩატში თავს თვითონ ასე უწოდებდნენ) გისოსები არ ჰქონდათ. მათ სოციალურ ქსელებში დუბაის შვებულებები და ბრილიანტები ჩანდა. ერთი და იგივე სამუშაო, მიანმარში ტყვეები აკეთებენ, თბილისში ისინი, ვისაც ზოგჯერ თვეში 20 ათას დოლარზე მეტი შემოსდის. 2025 წლის დეკემბერში პროკურატურამ სუს-ის ყოფილი უფროსი, გრიგოლ ლილუაშვილი დააკავა. ოთხი ბრალდებიდან ერთ-ერთი ისაა, რომ 2021-2023 წლებში, ქრთამის სანაცვლოდ, ზარების ცენტრების ნაწილს მფარველობდა. პროკურატურის თქმით, ნათესავის შუამავლობით დაახლოებით 1.365 მილიონი დოლარი მიიღო. ეს ჯერ ბრალდებაა, სასამართლოს განაჩენი არა. დენი, რომელიც აფხაზეთში აღარ ანთია კრიპტოს კიდევ ერთი, უხილავი ფასი აქვს: დენი. ბიტკოინის „მოპოვებისთვის“ (ახალ მონეტებს ძლიერი კომპიუტერები „ჭრიან“) კემბრიჯის უნივერსიტეტის შეფასებით წელიწადში დაახლოებით 138 ტერავატ-საათი იხარჯება. საქართველომ 2024 წელს სულ 13.8 ტერავატ-საათი მოიხმარა. ანუ ბიტკოინი ზუსტად ათ საქართველოს ჭამს.  აფხაზეთში, სადაც მაინინგი ოფიციალურად აკრძალულია, იაფ ენგურჰესის დენზე ფერმები წლებია მუშაობს. აფხაზეთი საქართველოს მთელი მოხმარების დაახლოებით 18 პროცენტს იღებს. 2024 წლის დეკემბერში, როცა ენგურში წყალი დაიკლო, აფხაზეთის მცხოვრებლებს დღეში თითქმის ათსაათიანი გათიშვა ჰქონდათ, Reuters-ის ცნობით კი რეგიონის ხელმძღვანელობამ „ჰუმანიტარულ კატასტროფაზე“ ილაპარაკა. ხალხი სიბნელეში იჯდა, ფერმები კი დღე და ღამე ბიტკოინს ითვლიდნენ. სამი კურიოზი ფულზე, რომელიც არსად არ დევს 2010 წლის 22 მაისს ფლორიდელმა პროგრამისტმა ლასლო ჰანიეცმა ორი პიცა იყიდა და 10 000 ბიტკოინი გადაიხადა. მაშინ ეს დაახლოებით 41 დოლარი იყო. დღევანდელი კურსით ორი პიცა 841 მილიონი დოლარი ღირს, თითო პიცა 420 მილიონი. 2013 წელს უელსელმა ინჟინერმა ჯეიმს ჰაუელსმა ძველი მყარი დისკი გადააგდო. ზედ 8 000 ბიტკოინის გასაღები იყო, დღეს დაახლოებით 673 მილიონი დოლარი. დისკი ნიუპორტის ნაგავსაყრელზეა. 2025 წელს სასამართლომ მისი სარჩელი ქალაქის წინააღმდეგ არ დააკმაყოფილა. მესამე: ანალიტიკური კომპანია Chainalysis-ის 2020 წლის შეფასებით, 3.7 მილიონამდე ბიტკოინი სამუდამოდ დაკარგულია: დავიწყებული პაროლები, გადაგდებული დისკები, გარდაცვლილი მფლობელები. დღევანდელი ფასით 311 მილიარდი დოლარი, რვა საქართველოს წლიური ეკონომიკა. მანქანა, რომელიც აღარ იღლება ჰეინსის „მეგობარს“ ალბათ ძილი სჭირდებოდა, ჭამა, გეგმის შესრულება. ახლა ეს შეზღუდვაც ქრება. FBI-ის 2025 წლის ანგარიში წერს, რომ თაღლითები ხელოვნურ ინტელექტს იყენებენ, რომ სწრაფად ათასობით განსხვავებული საუბარი აწარმოონ. მხოლოდ იმ საინვესტიციო საჩივრებში, სადაც ხელოვნური ინტელექტი პირდაპირაა ნახსენები, ზარალმა 632 მილიონს გადააჭარბა. FBI თვითონ წერს, რომ ბევრმა მსხვერპლმა არც იცის, რამდენად ერია საქმეში მანქანა. ელქჰარტში ბოლოს ცოტა სინათლე გამოჩნდა. 2024 წლის ნოემბერში FBI-მ კაიმანის კუნძულებზე, ერთ კრიპტო-ანგარიშზე, დაახლოებით 8 მილიონი დოლარი იპოვა. მოსამართლემ ბრძანა, ეს ფული ჯერ მეწილეებს დაუბრუნდეთ, სახელმწიფოს მერე. მარგარეტ გრაისი ფიქრობდა, ათასიოდე დოლარს დამიბრუნებენო. მთელი საპენსიო დანაზოგი, 250 ათასამდე დოლარი, დაუბრუნდა. „ახლა სუნთქვა შემიძლია“, თქვა მან. 47 მილიონი კი ისევ „ეთერშია“, როგორც ეს პროკურორმა თქვა. ჰეინსმა სასამართლოს უთხრა, რომ სულის სიღრმიდან ბოდიშს იხდის და მთელი ცხოვრება ეცდება გაიგოს, როგორ მოატყუეს. ამ ამბავში ყველა ფული ეკრანზე ცხოვრობდა. 200 მილიონი, რომელიც ჰეინსს ეგონა, რომ ჰქონდა. 47 მილიონი, რომელიც გაუშვა. 15 მილიარდი, რომელიც შეიძლება არსად წავიდეს, მაგრამ მაინც დნება. ერთადერთი რამ, რაც ამ ამბავში ნამდვილად არსებობდა, იყო ნდობა: ეკლესიის, მეზობლების, ქალიშვილის. ახლა ის WhatsApp-შეტყობინება, რომელიც ოდესღაც მიანმარში გამომწყვდეულ ტყვეს უნდა დაეწერა, მანქანას შეუძლია დაწეროს. დაუღალავად, ყველა ენაზე, ქართულადაც. ამიტომ კითხვა ჰეინსზე აღარ არის. კითხვა ისაა, ვის ენდობით, როცა ეკრანის მეორე მხარეს შეიძლება არავინ იჯდეს? წყაროები 1. FDIC-ის გენერალური ინსპექტორის ოფისი (აშშ-ის იუსტიციის სამინისტროს, კანზასის ოლქის პრესრელიზი), 2024-08-19, ჰეინსის განაჩენი — https://www.fdicoig.gov/news/investigations-press-releases/former-ceo-failed-bank-sentenced-prison 2. აშშ-ის იუსტიციის სამინისტრო, კანზასის ოლქი, იგივე პრესრელიზი — https://www.justice.gov/usao-ks/pr/former-ceo-failed-bank-sentenced-prison 3. CNBC (NBC News), 2024-08-21, „Cryptocurrency 'pig butchering' scam wrecks Kansas bank“ — https://www.nbcnews.com/business/business-news/cryptocurrency-pig-butchering-scam-wrecks-kansas-bank-sends-ex-ceo-pri-rcna167642 4. Associated Press (Christian Science Monitor), 2024-11-05, FBI-მ ელქჰარტის მეწილეებს ფული დაუბრუნა — https://www.csmonitor.com/USA/2024/1105/Kansas-life-savings-cryptocurrency-FBI 5. CoinDesk, 2025-06-18, იუსტიციის სამინისტრო ჰეინსის საქმეს 225 მილიონის ჩამორთმევას უკავშირებს — https://www.coindesk.com/policy/2025/06/18/doj-ties-kansas-bank-collapse-to-225-million-pig-butchering-seizure 6. FBI, ინტერნეტ-დანაშაულის ცენტრი (IC3), 2025 წლის ანგარიში — https://www.ic3.gov/AnnualReport/Reports/2025_IC3Report.pdf 7. FBI, 2023 წლის კრიპტო-თაღლითობის ანგარიში — https://www.fbi.gov/news/stories/2023-cryptocurrency-fraud-report-released 8. CoinDesk, 2025-04-24, FBI: 2024 წელს 9.3 მილიარდი — https://www.coindesk.com/markets/2025/04/24/fbi-says-americans-lost-usd9-3b-to-crypto-scams-in-2024 9. გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისრის ოფისი, 2023-08-29, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის თაღლითობის ცენტრები — https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/hundreds-thousands-trafficked-work-online-scammers-se-asia-says-un-report 10. აშშ-ის იუსტიციის სამინისტრო, 2025-10, „პრინს გრუპის“ თავმჯდომარის ბრალდება და 127 271 ბიტკოინი — https://www.justice.gov/opa/pr/chairman-prince-group-indicted-operating-cambodian-forced-labor-scam-compounds-engaged 11. CNN, 2026-01-07, ჩენ ჯი დააკავეს და ჩინეთს გადასცეს — https://www.cnn.com/2026/01/07/asia/chen-zhi-arrest-extradition-cambodia-china-intl-hnk 12. OCCRP, 2025-03, თბილისის ზარების ცენტრი („Scam Empire“) — https://www.occrp.org/en/project/scam-empire/diamonds-dior-and-dubai-vacations-the-luxurious-lives-of-georgias-call-center-scammers 13. OC Media, 2025-03, OCCRP-ის გამოძიება საქართველოს ზარების ცენტრებზე — https://oc-media.org/occrp-investigation-exposes-a-scam-empire-of-call-centres-in-georgia/ 14. OCCRP, 2025-12-23, სუს-ის ყოფილი უფროსის დაკავება — https://www.occrp.org/en/news/georgia-detains-ex-security-chief-over-alleged-bribes-tied-to-global-scam-call-centers 15. კემბრიჯის უნივერსიტეტის ბიზნესსკოლა, 2025, ბიტკოინის მოპოვების დენი (138 ტვტ.სთ) — https://www.jbs.cam.ac.uk/2025/cambridge-study-sustainable-energy-rising-in-bitcoin-mining/ 16. Galt & Taggart / საქართველოს ეროვნული ბანკის არქივი, საქართველოს ელექტროენერგიის ბაზარი, 2024 წლის შეჯამება — https://ramad.bog.ge/s3/cms/static/files/c116192f-82c3-419f-81ab-7b6a32843194.PDF 17. CNN, 2025-03-03, კრიპტო და დენის დეფიციტი, აფხაზეთი (Reuters-ის ციტირებით) — https://www.cnn.com/2025/03/03/climate/crypto-mining-renewables-electricity-shortage 18. JAMnews, აფხაზეთის „კრიპტო-წყევლა“ — https://jam-news.net/abkhazias-crypto-curse-why-mining-remains-unbeatable/ 19. Civil.ge, საქსტატი: საქართველოს მშპ 2025 წელს 38.1 მილიარდი დოლარი — https://civil.ge/archives/726195 20. Georgia Today, საქსტატი: საქართველოს მოსახლეობა 3.9 მილიონი — https://georgiatoday.ge/georgias-population-hits-3-9-million-geostat-updates-data/ 21. Bitcoin Wiki, ლასლო ჰანიეცი და ორი პიცა — https://en.bitcoin.it/wiki/Laszlo_Hanyecz 22. CNN, 2025-02-14, ჯეიმს ჰაუელსი და ნიუპორტის ნაგავსაყრელი — https://www.cnn.com/2025/02/14/uk/james-howells-landfill-bitcoin-gbr-intl-scli 23. ინგლისისა და უელსის უმაღლესი სასამართლო, Howells v Newport City Council, 2025 — https://caselaw.nationalarchives.gov.uk/ewhc/ch/2025/22 24. Decrypt (Chainalysis-ის შეფასება), 3.7 მილიონი დაკარგული ბიტკოინი — https://decrypt.co/37171/lost-bitcoin-3-7-million-bitcoin-are-probably-gone-forever 25. Coinbase, ბიტკოინის კურსი 2026-09-29 (84 125 დოლარი) — https://www.coinbase.com/price/bitcoin
სხვა ამბავი გაქვს? ✍️ გახსენი ახალი თემა
დაძახება რეგისტრირებულ მომხმარებელს შეუძლია — პასუხს შენივე ბალანსიდან იხდი, ისე, როგორც ჩატში.
აქვე დაბრუნდები — დაწერილი ტექსტი ველში დაგხვდება.