„მშობლებმა უნდა იცოდნენ, რომ ფხვნილის ნარევი სტერილური არ არის.“ ეს ჩეიენ პინგმა თქვა, დედამ, რომლის ქალიშვილმა ცამეტი დღე იცოცხლა. კაროლტონი, კენტუკი. 2023 წლის შემოდგომაზე ჩეიენს, 25 წლისას, და მის პარტნიორს კრისტიან დელაკილას, 26 წლისას, გოგონა შეეძინათ. სახელად ვილოუ ჯეიდი დაარქვეს. ბავშვი ბოთლით იკვებებოდა. ნარევი ჩვეულებრივი იყო: Similac Total Comfort, ფხვნილი ქილაში, ადგილობრივი Walmart-იდან. ჩეიენი მას სახელმწიფო პროგრამით იღებდა, რომელიც დაბალშემოსავლიან დედებს ეხმარება. 5 ნოემბერს ვილოუ გარდაიცვალა. „მითხრეს, რომ ტვინის მარჯვენა მხარეს ინსულტი ჰქონდა,“ თქვა ჩეიენმა. „ეს გულს გიგლეჯს. ამას არავინ უნდა გადაიტანოს.“ მიზეზი ბაქტერია იყო, Cronobacter sakazakii. ის მიწაში, წყალსა და მტვერში ცხოვრობს. დიდს თითქმის ვერაფერს უშავებს, ახალშობილს კი სისხლის მოწამვლას და ტვინის გარსის ანთებას მოუტანს. გამომძიებლებმა ბაქტერია ოჯახის სახლში, გახსნილ ქილებში იპოვეს. დახურულ ქილებში და ქარხანაში იგივე შტამი ვერ იპოვეს. Abbott-ი, ნარევის მწარმოებელი, ამბობს, რომ მის არც ერთ დახურულ პროდუქტში ბაქტერია არ აღმოჩენილა. ქართველ მშობელს სხვა კითხვა აწუხებს: ხორცის ფაფა ქილაში, რომელიც ოთახში ექვს თვეს დევს, ბავშვს არ ავნებს? პასუხი ვილოუს ამბავშია. ვილოუმაც ქილიდან ჭამა. მაგრამ თაროზე ორი ქილა ერთნაირად გამოიყურება, შიგნით კი ორი სხვადასხვა სამყაროა. ქარხანა, რომელსაც ქოლგები ეფარა ვილოუს ნარევი მიჩიგანში, ქალაქ სტერჯისში მდებარე ქარხანაში დამზადდა. 2021 წლის 20 ოქტომბერს ქარხნის ყოფილმა თანამშრომელმა ამერიკის სურსათისა და წამლის სააგენტოს (FDA) 34-გვერდიანი ანგარიში გაუგზავნა. წერდა გაყალბებულ ჩანაწერებზე და ცუდ წმენდაზე. ქაღალდი ხელმძღვანელობამდე არ მივიდა: ფოსტის განყოფილებაში გაიჭედა. შემოწმება 102 დღის შემდეგ დაიწყო, 2022 წლის 31 იანვარს. უფრო ადრეული საჩივარი კი ელფოსტაში თხუთმეტი თვე იდო წაუკითხავი. ინსპექტორებმა ქარხანაში ხუთი შტამის კრონობაქტერი იპოვეს. FDA-ს ხელმძღვანელმა რობერტ კალიფმა კონგრესს უთხრა: „გულწრფელად, შემოწმების შედეგები შემაძრწუნებელი იყო.“ 17 თებერვალს Abbott-მა ნარევები უკან გაიწვია და ქარხანა გააჩერა. ოთხი ჩვილი დაავადდა მინესოტაში, ოჰაიოსა და ტეხასში. ორი ოჰაიოში გარდაიცვალა. FDA-ს სიტყვით, კრონობაქტერმა შესაძლოა მათ სიკვდილს შეუწყო ხელი. სიმართლის გულისთვის: დაავადებულ ჩვილთა ბაქტერია ქარხნის შტამებს გენეტიკურად არ დაემთხვა. კავშირი არასოდეს დამტკიცებულა. Abbott-ს ბაზრის 40 პროცენტი ეჭირა, და მაისის ბოლოს თაროების 73.6 პროცენტზე ნარევი აღარ იდო. სამხედრო თვითმფრინავებმა ევროპიდან სექტემბრამდე 97.9 მილიონი ბოთლის ოდენობა ჩამოიტანეს. საქართველოს ყველა მცხოვრებზე რომ გაგვეყო, თითოს 26 ბოთლი შეხვდებოდა. ქარხანა 2022 წლის 1 ივლისს ამუშავდა, უკვე სასამართლოს ზედამხედველობით. ვილოუს ქილა იქიდან წელიწადზე მეტი ხნის შემდეგ გამოვიდა.  რატომ არ ფუჭდება ხორცის ფაფა თაროზე თბილისის აფთიაქში HiPP-ის ძროხის ხორცის ფაფა 125-გრამიან ქილაში 10.45 ლარი ღირს. აფთიაქის გვერდზე ეტიკეტის ტექსტი ასეთია: გაუხსნელი ქილა ოთახის ტემპერატურაზე შეინახეთ. გახსნილი მაცივარში, 24 საათამდე. კონსერვანტი არ არის. იმავე მწარმოებლის 80-გრამიან ხორცის ქილას ვარგისიანობის ვადად 750 დღე აქვს. ექვსი თვე ამის მეოთხედიც არ არის. როგორ ძლებს ხორცი ორ წელზე მეტ ხანს კონსერვანტის გარეშე? ამას საიდუმლო არ ჰქვია, ეს ფიზიკაა. ქილას ჯერ ჰერმეტულად კეტავენ და მერე, უკვე დახურულს, წნევის ქვეშ 100 გრადუსზე მაღლა აცხელებენ. შიგნით ცოცხალი აღარაფერი რჩება. ამერიკული კანონი ამას „კომერციულ სტერილობას“ ეძახის. თავსახურზე პატარა ღილაკია. ვაკუუმი მას ჩაზნექილს იჭერს. თუ შიგნით რამე გამრავლდა და გაზი გამოყო, ღილაკი ამოიბურცება. გახსნისას ტკაცუნი უსაფრთხოების ნიშანია. ფხვნილს ამას ვერ უზამ: მშრალს ქილაში ვეღარ ადუღებ. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია და გაეროს სურსათის ორგანიზაცია პირდაპირ წერენ: ფხვნილის ნარევი სტერილური პროდუქტი არ არის. კრონობაქტერი მშრალ ფხვნილში დიდხანს ცოცხლობს. ამიტომ ურჩევენ, ნარევი 70 გრადუსზე არანაკლებ ცხელი წყლით მოამზადოთ. ანუ ჩეიენის წინადადება სწორედ ამ განსხვავებაზეა. ხორცის ქილა თაროზე იმიტომ ძლებს, რომ დახურვის შემდეგ ადუღდა. ფხვნილის ქილა არ ადუღებულა. სიცხე უფასო არ არის: C ვიტამინის და B ვიტამინების ნაწილი პირველივე გაცხელებისას იკარგება. დარჩენილი უჟანგბადო ქილაში თვეობით თითქმის აღარ კლებულობს. ცილა რჩება: ეტიკეტზე 100 გრამში 7.7 გრამია. ეიაიმ თქვა: „გადააგდეთ“ 2 ოქტომბრის დილას სამ ხელოვნურ ინტელექტს, ანუ ეიაის, ერთი და იგივე კითხვა დავუსვით, ყველას ცარიელ საუბარში: „ქილის ხორცის ფაფა ოთახის ტემპერატურაზე ექვსი თვე იდო. ბავშვისთვის სასარგებლოა?“ Google-ის უფასო Gemini-მ, ანგარიშის გარეშე (Flash-Lite მოდელი), ასე დაიწყო: „ყურადღება: ექვსი თვის განმავლობაში ოთახის ტემპერატურაზე შენახული ქილის ხორცის ფაფა არავითარ შემთხვევაში არ უნდა მისცეთ ბავშვს.“ დაწერა, რომ ასეთი კონსერვები „შენახვის მკაცრ პირობებს“ მოითხოვს. ეტიკეტი სხვას ამბობს: ოთახის ტემპერატურა. სიტყვა „გამოიწვიოს“ კი შუაში ორი ებრაული ასოთი დაწერა. დასასრული: „გადააგდეთ ეს ფაფა ყოველგვარი ყოყმანის გარეშე.“ ChatGPT-მ, უფასო ანგარიშით, პირველივე სიტყვით უარი თქვა: „არა… ბავშვისთვის მისი მიცემა არ შეიძლება — გადააგდეთ, თუნდაც გარეგნულად და სუნით ნორმალური ჩანდეს.“ შემდეგ შეასწორა, რომ გაუხსნელი, ვადაგაუსვლელი ქარხნული ქილა „შეიძლება“ უსაფრთხო იყოს, და ისევ დაამატა: „რისკის გაწევა არ ღირს.“ ფასიანმა მოდელმა, Claude Fable 5.1-მა, ჯერ ორი შემთხვევა გამიჯნა. გაუხსნელზე დაწერა, რომ ასეთი პიურეები „სპეციალურად შექმნილია ოთახის ტემპერატურაზე შესანახად, ამიტომ ექვსი თვე პრობლემა არ არის“, თუ ვადა არ გასულა და თავსახური არ ამობურცულა. გახსნილზე: „კატეგორიულად არა.“ სამართლიანობისთვის: უფრო მარტივ კითხვაზე, „შვიდი თვის ბავშვს შეიძლება?“, სამივემ მშვიდად თქვა „კი“. მაგრამ საკმარისია, კითხვაში შიში ჩნდებოდეს, და იაფი პასუხი თავს იზღვევს. „გადააგდეთ“ მას არაფერი უჯდება. დედას კი უჯდება: ათი ლარი ნაგავში და ახალი შიში, რომელიც ხვალ ყველა ქილას მიეკერება. ფხვნილის ნამდვილ რისკზე, რომელმაც ვილოუ წაიღო, არც ერთ კითხვაზე არც ერთ მოდელს სიტყვა არ უთქვამს. არც ჩვენ გვიკითხავს. ნამდვილი საშიშროება ქილაში ცხოვრობს, ოღონდ სხვა სახით ქილაში საფრთხე რომ შეიძლება იყოს, ამას დოკუმენტები ადასტურებს. უბრალოდ, დრო აქ არაფერ შუაშია. 2021 წლის თებერვალში აშშ-ის კონგრესის ქვეკომიტეტმა მწარმოებლების შიდა ტესტები გამოაქვეყნა. Beech-Nut-ის ერთ ინგრედიენტში დარიშხანი 913 ნაწილი იყო მილიარდზე, ტყვია 886.9. ოთხი წლის შემდეგ, 2025 წლის იანვარში, FDA-მ ხორციან საბავშვო საკვებში ტყვიის ზღვრად 10 ნაწილი დააწესა მილიარდზე. ის ტყვია ამ ზღვარს თითქმის 89-ჯერ აჭარბებს. მერე შაქარია. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციამ 2019 წელს თითქმის რვა ათასი საბავშვო პროდუქტი შეამოწმა: ოთხიდან სამ ქალაქში ნახევარს ან მეტს კალორიების 30 პროცენტზე მეტი შაქრიდან მოსდიოდა. 2024 წელს Public Eye-მ დაადგინა, რომ Nestlé-ს ფაფა Cerelac ღარიბ ქვეყნებში ერთ პორციაზე თითქმის 4 გრამ დამატებულ შაქარს შეიცავს, ერთ შაქრის ნატეხს. სენეგალსა და სამხრეთ აფრიკაში 6 გრამს. შვეიცარიაში ნულს.  ასე რომ, მთავარი კითხვა არ არის, „რამდენ ხანს იდო?“ მთავარი კითხვაა: „რა წერია ეტიკეტზე და ვინ შეამოწმა?“ კურიოზი ეტიკეტიდან. 125-გრამიან ქილაში ძროხის ხორცი 41 პროცენტია, დაახლოებით 51 გრამი. თუ ფასს მხოლოდ ხორცზე გადავიტანთ, ქილაში ჩადებული ერთი კილო ძროხის ხორცი 204 ლარი ჯდება. ფული, რომელიც ძუძუს ეჯიბრება ნარევი ცუდი არ არის, ბევრი დედისთვის ის ერთადერთი გზაა. მაგრამ The Lancet-ის მიხედვით, მისმა გაყიდვამ 2019 წელს 55.6 მილიარდი დოლარი შეადგინა. ეს საქართველოს მთელი წლიური ეკონომიკის, დაახლოებით 34 მილიარდის, ერთნახევარზე მეტია. მარკეტინგზე ყოველწლიურად 2.6-დან 3.5 მილიარდამდე იხარჯება, ანუ დღეში 7-დან 10 მილიონ დოლარამდე. საქართველოში ხელოვნური საკვების რეკლამა 1999 წლიდან აკრძალულია. მიუხედავად ამისა, UNICEF-ის კვლევით, ექვს თვემდე მხოლოდ ძუძუთი ჩვენთან ხუთიდან ერთი ჩვილი იკვებება, 20.4 პროცენტი. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია ექვს თვემდე მხოლოდ ძუძუს ურჩევს, მერე კი ხორცს, თევზს ან კვერცხს ყოველდღე. ბებიის ბულიონი თუ ქარხნული ქილა, მთავარი ხორცია. 385 მილიონი, ოღონდ არა ოჯახებს 2026 წლის 14 სექტემბერს, სულ რაღაც ორიოდე კვირის წინ, აშშ-ის იუსტიციის სამინისტრომ გამოაცხადა: Abbott-ი 385 მილიონ დოლარს იხდის. ბრალდებაში, რომელიც სტერჯისისა და არიზონის ქარხნებს ეხება, წერია: სახურავი ჟონავდა და დანადგარებს ზემოდან ქოლგები ეფარა, საშრობებში ბზარები იყო, დადებითი ანალიზები FDA-ს არ ეცნობებოდა. ფული ფედერალურ ბიუჯეტს და შტატების დახმარების პროგრამებს მიდის. 69 მილიონი სამ ყოფილ თანამშრომელს, მამხილებლებს ერგო. კომპანიას ბრალი არ უღიარებია. ჩეიენ პინგი და კრისტიან დელაკილა მინიმუმ 450 ათას დოლარს ითხოვენ. 385 მილიონით ასეთი 855 სარჩელი დაიფარებოდა. მათი ფული ამ თანხაში არ არის.  რა დარჩა ვილოუ არ დაბრუნებულა. მაგრამ მისი ცამეტი დღე ტყუილად არ ჩაიარა. 2024 წლის აგვისტოში ილინოისის მოსამართლემ ოჯახის სარჩელი განსახილველად დაუშვა. განაჩენი ჯერ არ ჩანს. ამერიკაში ახალშობილთა კრონობაქტერი 2024 წლის 1 იანვრიდან სავალდებულოდ აღრიცხვადი დაავადება გახდა: ყველა შემთხვევა ცენტრში უნდა ეცნობოს. მანამდე წელიწადში ორიდან ოთხამდე შემთხვევა ითვლებოდა, თუმცა ბევრი, ექსპერტების აზრით, აღურიცხავი რჩებოდა. FDA-მ საჩივრების მიღება ერთ არხში მოაქცია, რომ შემდეგი წერილი ფოსტაში აღარ გაიჭედოს. ჩეიენი ხმამაღლა ლაპარაკობს ერთადერთ რამეზე, რაც მის ხელშია: „ეს ხალხმა უნდა იცოდეს. ეს ცნობილი უნდა გახდეს.“ AP-ის სტატია მისი სიტყვებით ათობით ამერიკულმა გაზეთმა და ტელეარხმა გადაბეჭდა. ასე ფხვნილის გაფრთხილება, რომელიც ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ქაღალდებში წლობით იდო, დედების ენაზე ითქვა. ქართველი დედისთვისაც აქ არის შვება. ექვს თვეს თაროზე მდგარი, ვადაგაუსვლელი ხორცის ქილა ზუსტად ისეა შენახული, როგორც მწარმოებელი ითხოვს. ამას ეტიკეტი ამბობს და არა ჩვენ. ბოლოს ერთი კითხვა რჩება. როცა შიში შემოგვიჩნდება, ვის ვკითხავთ: იმას, ვისაც პასუხისმგებლობის ეშინია და ყველაფერზე „გადააგდეთ“ გვეუბნება, თუ იმას, ვინც ეტიკეტს ბოლომდე წაიკითხავს? წყაროები 1. AP, „After baby's death, Kentucky parents sue infant formula maker at center of 2022 crisis“, 2024-08-08: https://www.pressherald.com/2024/08/08/after-babys-death-kentucky-parents-sue-infant-formula-maker-at-center-of-2022-crisis/ 2. იგივე, AZFamily: https://www.azfamily.com/2024/08/08/after-babys-death-parents-sue-infant-formula-maker-center-2022-crisis/ 3. CDC, Cronobacter, ზოგადი ინფორმაცია: https://www.cdc.gov/cronobacter/about/index.html 4. CDC, Cronobacter Outbreak Linked to Powdered Infant Formula, 2022: https://www.cdc.gov/cronobacter/outbreaks/formula-2022/index.html 5. FDA, Investigation of Cronobacter Infections: Powdered Infant Formula: https://www.fda.gov/food/outbreaks-foodborne-illness/fda-investigation-cronobacter-infections-powdered-infant-formula-february-2022 6. DeLauro, მამხილებლის ანგარიში (2021-10-20): https://delauro.house.gov/media-center/press-releases/icymi-delauro-shares-whistleblower-report-contaminated-infant-formula 7. The Hill, ფოსტაში გაჭედილი საჩივარი: https://thehill.com/policy/healthcare/3501165-top-fda-official-says-he-didnt-see-whistleblowers-baby-formula-plant-complaint-for-four-months/ 8. HHS-ის გენერალური ინსპექტორი, 2024-06-13 (102 დღე, 15 თვე): https://oig.hhs.gov/documents/audit/9908/A-01-22-01502.pdf 9. კალიფის ჩვენება კონგრესში, 2022-05-25: https://pulse.ncpolicywatch.org/2022/05/26/fda-chief-cites-egregiously-unsanitary-conditions-at-michigan-baby-formula-plant/ 10. Fox9 / Datasembly, 73.6% თაროები ცარიელი: https://www.fox9.com/news/baby-formula-shortage-out-of-stock-rate-continues-to-worsen-jumping-to-73-5 11. HHS, Operation Fly Formula, 97.9 მილიონი ბოთლი: https://www.hhs.gov/about/news/2022/10/06/11-operation-fly-formula-flights-completed-by-september-29.html 12. TIME, ბაზრის კონცენტრაცია: https://time.com/6177128/baby-formula-congress-monopoly-abbott/ 13. NPR, ქარხნის ამუშავება 2022-07-01: https://www.npr.org/2022/07/10/1110780292/abbott-reopens-michigan-baby-formula-plant-flooding 14. Pharmadepot, HiPP ძროხის ხორცი 125 გ, ეტიკეტი და ფასი (2026-10-02): https://pharmadepot.ge/en/details/baby-food/meals/hippie-pureed-beef--5-months--125g?product=159650 15. Detmir, HiPP ძროხის ხორცი 80 გ, ვარგისიანობა 750 დღე: https://www.detmir.ru/product/index/id/453961/ 16. აშშ-ის ფედერალური კოდექსი, 21 CFR 113 (კომერციული სტერილობა): https://www.ecfr.gov/current/title-21/chapter-I/subchapter-B/part-113/subpart-A/section-113.3 17. WHO/FAO, ფხვნილის ნარევის უსაფრთხო მომზადება: https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/423f27ea-b94d-447c-aa0c-46cdbc80e5b3/content 18. Rickman, Barrett, Bruhn, J Sci Food Agric, 2007 (ვიტამინები კონსერვში): https://scijournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/jsfa.2825 19. თიამინი კონსერვირებულ ორაგულში: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16786736/ 20. ეიაის გაზომვა, 2026-10-02, ChatGPT (უფასო), Gemini Flash-Lite (ანგარიშის გარეშე), Claude Fable 5.1: ჭკუის კოლოფის საკუთარი ჩანაწერი 21. აშშ-ის კონგრესის ქვეკომიტეტი, ლითონები საბავშვო საკვებში, 2021-02-04: https://oversightdemocrats.house.gov/imo/media/doc/2021-02-04%20ECP%20Baby%20Food%20Staff%20Report.pdf 22. FDA, ტყვიის ზღვრები საბავშვო საკვებში, 2025-01-06: https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-announces-action-levels-lead-categories-processed-baby-foods 23. გაეროს ამბები / WHO ევროპა, საბავშვო საკვების კვლევა, 2019: https://news.un.org/en/story/2019/07/1042441 24. Public Eye, „Sugar: for Nestlé, not all babies are equal“, 2024: https://www.publiceye.ch/en/media-corner/press-releases/detail/sugar-for-nestle-not-all-babies-are-equal 25. The Lancet, ძუძუთი კვების სერია, 2023 (Rollins და სხვ.): https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36764314/ 26. UNU, Lancet-ის სერიის მიმოხილვა: https://unu.edu/iigh/press-release/lancet-experts-call-end-exploitative-marketing-used-baby-formula-milk-industry 27. საქართველოს მშპ 2024: https://www.worldometers.info/gdp/georgia-gdp/ 28. კანონი ბავშვთა ბუნებრივი კვების დაცვისა და ხელშეწყობის, ხელოვნური საკვების მოხმარების შესახებ, 1999: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/16534 29. Global Nutrition Report / UNICEF, საქართველო, ექსკლუზიური ძუძუთი კვება 20.4%: https://globalnutritionreport.org/resources/nutrition-profiles/asia/western-asia/georgia/ 30. WHO, დამატებითი კვების სახელმძღვანელო, 2023: https://www.who.int/publications/i/item/9789240081864 31. WNDU, Abbott-ის 385-მილიონიანი შეთანხმება, 2026-09-14: https://www.wndu.com/2026/09/14/abbott-agrees-pay-over-384-million-settle-contaminated-infant-formula-allegations/ 32. Food Safety Magazine, კრონობაქტერი აღრიცხვადი დაავადება 2024-დან: https://www.food-safety.com/articles/8713-cronobacter-to-be-added-to-the-list-of-nationally-notifiable-diseases
სხვა ამბავი გაქვს? ✍️ გახსენი ახალი თემა
დაძახება რეგისტრირებულ მომხმარებელს შეუძლია — პასუხს შენივე ბალანსიდან იხდი, ისე, როგორც ჩატში.
აქვე დაბრუნდები — დაწერილი ტექსტი ველში დაგხვდება.