როცა ChatGPT საზიზღარ თხოვნაზე თავაზიანად გეუბნებათ უარს, ის უარი ერთხელ ვიღაცამ ხელით ასწავლა. ერთ-ერთი მათგანი ნაირობელი მოფატ ოკინიია, და ამ სწავლებამ მას ოჯახი დაუჯდა. 2021 წლის შემოდგომაა, კენიის დედაქალაქი ნაირობი. მოფატი ახალგაზრდაა, ოცდაათს ჯერ არ მიტანებია. სამსახური კომპიუტერთან აქვს, კომპანია „სამაში“. სამა სან-ფრანცისკოელი კომპანიაა, რომელიც აფრიკელ და აზიელ მუშებს დიდი ტექნოლოგიური ფირმებისთვის ქირაობს და თავს „ეთიკურ“ დამკვეთად წარადგენს [1]. მოფატის საქმე ერთი შეხედვით მარტივია. ეკრანზე ტექსტის ნაწყვეტი ჩნდება. უნდა წაიკითხოს და მონიშნოს, რა წერია: ძალადობა, სიძულვილი, სექსუალური ძალადობა, ბავშვზე ძალადობა, თვითდაზიანება. მერე შემდეგი ნაწყვეტი. მერე შემდეგი [1][2]. ნაწყვეტები ინტერნეტის ყველაზე ბნელი კუთხეებიდანაა ამოღებული. ზოგი ას სიტყვაზე მოკლეა, ზოგი ათას სიტყვაზე გრძელი [1]. მოფატის გუნდს ყველაზე მძიმე წილი ერგო: სექსუალური ძალადობის აღწერები [3]. რამდენიმე თვის მერე მოფატი სხვა ადამიანია. ღამით ვერ იძინებს. ყველაში ეჭვი შეაქვს. ახლობლებს ერიდება. ცოლი, რომელიც ბავშვს ელოდება, ერთ დღეს ეუბნება, რომ ის კაცი, ვისაც გაჰყვა, აღარ არსებობს, და მიდის [2]. რისთვის სჭირდებოდა ვინმეს ეს ყველაფერი? პასუხი ჩვენს ჯიბეშია, ტელეფონში. რობოტი, რომელიც ინტერნეტზე გაიზარდა ChatGPT-ის მსგავსი პროგრამა ტექსტზე სწავლობს. ბევრ, ძალიან ბევრ ტექსტზე, რომელიც ინტერნეტიდან აიღეს. ინტერნეტში კი ყველაფერი წერია: ლექსებიც, რეცეპტებიც და ის საშინელებებიც, რომლებსაც ნორმალური ადამიანი არასდროს წაიკითხავდა. ამიტომ ადრეული მოდელები ხშირად უხეშობდნენ. OpenAI-ს ფილტრი სჭირდებოდა: მეორე პროგრამა, რომელიც საშიშ ტექსტს ამოიცნობს და მომხმარებლამდე არ მიუშვებს. ასეთ ფილტრს კი თავისი სახელმძღვანელო სჭირდება: ათასობით მაგალითი, სადაც ადამიანს აქვს მონიშნული, რა არის ძალადობა და რა არა [1]. 2021 წლის ნოემბერში OpenAI-მ სამას ათიათასობით ასეთი ნაწყვეტი გაუგზავნა. ასე დაიწყო მოფატის სამსახური [1]. 1770 წელს უნგრელმა გამომგონებელმა ვოლფგანგ ფონ კემპელენმა ავსტრიის იმპერატრიცას ჭადრაკის მოთამაშე „მანქანა“ აჩვენა: თურქულად ჩაცმული თოჯინა ყუთზე იჯდა და ცოცხალ მოწინააღმდეგეებს ამარცხებდა. ოთხმოც წელზე მეტი ხნის განმავლობაში ევროპა და ამერიკა გაოცებული იყო. საიდუმლო მარტივი აღმოჩნდა: ყუთში ცოცხალი მოჭადრაკე იმალებოდა [12]. 2005 წელს ამაზონმა ადამიანების წვრილი სამუშაოს ბაზარი გახსნა და სახელად ზუსტად ეს დაარქვა: „მექანიკური თურქი“. რა ღირს ერთი საათი ჟურნალ TIME-ის ჟურნალისტმა ბილი პერიგომ სამას შიდა დოკუმენტები ნახა. OpenAI სამას ერთ საათ სამუშაოში 12.50 დოლარს უხდიდა. მუშას, გადასახადებისა და შუამავლის წილის შემდეგ, ხელზე საათში 1.32-დან 2 დოლარამდე რჩებოდა. ორ დოლარს მხოლოდ ის იღებდა, ვინც ყველა ნორმას შეასრულებდა [1]. ანუ OpenAI-ს ყოველი ათი დოლარიდან ტექსტის წამკითხველამდე დოლარზე ცოტა მეტი აღწევდა, საუკეთესო შემთხვევაში დოლარნახევარი.  დამწყების ძირითადი ხელფასი თვეში 21 ათასი კენიური შილინგი იყო, დაახლოებით 170 დოლარი [1]. დღევანდელი კურსით ეს 442 ლარია, საქართველოში საშუალო ხელფასის მეხუთედიც არ არის: 2025 წლის ბოლოს საქსტატი 2 466 ლარს ითვლიდა [10][11]. საშინელ ტექსტზე მუშაობისთვის თვეში კიდევ 70 დოლარი ემატებოდა [1]. და ერთი უცნაური დეტალი, რომელიც ჩვენზეა. ერთ ცხრასაათიან ცვლაში დამწყები მუშაც კი, საათში 1.32 დოლარით, თითქმის 12 დოლარს, დაახლოებით 31 ლარს გამოიმუშავებდა. საქართველოში კერძო სექტორის კანონიერი მინიმალური ხელფასი 1999 წლის შემდეგ არ შეცვლილა და თვეში 20 ლარია [13]. კენიელი მოდერატორი ერთ დღეში იმაზე მეტს იღებდა, ვიდრე ქართული კანონი დამსაქმებელს მთელი თვისთვის ავალდებულებს. ეს კენიის სიმდიდრეს არ ნიშნავს. ეს ჩვენი კანონის სიჩუმეს ნიშნავს. ორ წუთში ერთი საშინელება TIME-ის წყაროების თქმით, ცხრასაათიან ცვლაში მუშას 150-დან 250-მდე ნაწყვეტი უნდა წაეკითხა. სამა ამას უარყოფს და ამბობს, რომ ნორმა 70 იყო [1]. მოფატი თვითონ იხსენებს, რომ დღეში შვიდასამდე ტექსტს ამუშავებდა [14]. თუ TIME-ის ზედა ზღვარს ავიღებთ, ეს ყოველ ორ წუთზე ცოტა მეტში ერთი საშინელი ამბავია, დილიდან საღამომდე, დღეიდან დღემდე. მოფატის ციფრით, ყოველ 46 წამში ერთი. ერთმა მუშამ TIME-ს უთხრა, რომ ეს წამება იყო: პარასკევისთვის წაკითხული თავიდან აღარ გდიოდა [1]. სამა ამტკიცებს, რომ მუშებს ფსიქოთერაპევტთან მიდგომა ჰქონდათ. მუშების თქმით, ეს შეხვედრები იშვიათი და უსარგებლო იყო [1]. ოთხმოცდაშვიდნახევარი დოლარი და წითელი ხაზი 2022 წლის თებერვალში OpenAI-მ სამას ახალი, საცდელი დავალება მისცა: ტექსტის ნაცვლად სურათები. სამამ პირველი პარტია, 1 400 სურათი, მიაწოდა. ამ პარტიაში ისეთი კატეგორიებიც იყო, რომელთა შენახვაც ამერიკის კანონით დანაშაულია, მათ შორის ბავშვზე სექსუალური ძალადობის მასალა. ამ პარტიისთვის OpenAI-მ 787.50 დოლარი გადაიხადა [1]. ერთ სურათზე 56 ცენტი გამოდის. აქ სამამაც კი თქვა: საკმარისია. კომპანიის აღმოსავლეთ აფრიკის გუნდმა უფროსებს განგაში აუტეხა, სამამ საცდელი პროექტი მაშინვე შეწყვიტა და OpenAI-სთან ყველა კონტრაქტი რვა თვით ადრე გაწყვიტა. OpenAI ამბობს, რომ ამ კატეგორიის მასალის შეგროვებას არასდროს აპირებდა და რომ ეს გაუგებრობა იყო [1]. მუშებისთვის ეს ხსნა არ აღმოჩნდა. უმრავლესობამ 70-დოლარიანი დანამატი დაკარგა და უფრო იაფ სამუშაოზე გადაიყვანეს. ზოგმა სამსახური საერთოდ დაკარგა [1]. თავიდან მთელი კონტრაქტი 200 ათასი დოლარის იყო, ადრე გაწყვეტის გამო კი დაახლოებით 150 ათასი გადაიხადეს [1]. მოფატი სახლში ბრუნდება, სადაც ცოლი აღარ ხვდება. „მისი უსაფრთხოება ჩემი ოჯახის ნგრევად დაჯდა“, უთხრა მან მოგვიანებით ჟურნალისტს [3]. მისი გუნდის ხელმძღვანელი, 37 წლის რიჩარდ მატენგე, იმავეს ამბობს თავის ცხოვრებაზე: ცოლთან სიახლოვე დაკარგა და მშობლების სახლში დაბრუნდა [2]. სამ წუთში 2022 წლის ნოემბერში ChatGPT გამოვიდა და ორ თვეში მსოფლიო დაიპყრო. 2023 წლის იანვარში, როცა TIME-მა მოფატისა და მისი კოლეგების ამბავი გამოაქვეყნა, OpenAI 29 მილიარდი დოლარი ღირდა, მაიკროსოფტი კი მასში ათი მილიარდის ჩადებას აპირებდა [1]. 2026 წლის მარტში OpenAI-მ 122 მილიარდი დოლარი შეაგროვა და მისი ფასი 852 მილიარდი გახდა. თითქმის ოცდაათჯერ მეტი, სამ წელიწადში. კომპანიამ თქვა, რომ თვეში ორ მილიარდ დოლარს გამოიმუშავებს და ChatGPT-ს კვირაში 900 მილიონზე მეტი ადამიანი იყენებს [6][7]. ეს დედამიწაზე დაახლოებით ყოველი მეცხრე ადამიანია.  ახლა ერთი მარტივი ანგარიში. თვეში ორი მილიარდი დოლარი წამში დაახლოებით 770 დოლარია. იმ 150 ათასს, რაც მთელ კენიურ კონტრაქტში გადაიხადეს, OpenAI დღეს სამ წუთსა და თოთხმეტ წამში გამოიმუშავებს. იმ დროში, რაც ჩაის მოდუღებას სჭირდება. მოფატის ამბავი გამონაკლისი არ არის. ფილიპინებში ათი ათასზე მეტი ადამიანი პლატფორმა Remotasks-ზე ხელოვნური ინტელექტისთვის მონაცემებს ნიშნავდა. ის ეკუთვნის Scale AI-ს, მონაცემების მონიშვნის ყველაზე ცნობილ ამერიკულ კომპანიას. „ვაშინგტონ პოსტმა“ 36 მუშას ჰკითხა და ორის გარდა ყველამ თქვა, რომ ანაზღაურება დაუგვიანეს, შეუმცირეს ან სულაც გაუუქმეს [8]. 2024 წლის მარტში Remotasks-მა კენიაში ერთ დღეში დაკეტა კარი და ათასობით ადამიანმა შემოსავალი დაკარგა [9]. 2025 წლის ივნისში მეტამ Scale AI-ის 49 პროცენტში 14.3 მილიარდი დოლარი გადაიხადა და კომპანიის 28 წლის დამფუძნებელი თავისთან წაიყვანა, „ზეგონიერების“ შესაქმნელად [5]. ერთი და იგივე თაობა, ერთი და იგივე ინდუსტრია. ერთი 28 წლისა მილიარდებს მართავს. მეორე, თითქმის იმავე ასაკის, ღამით ვერ იძინებდა. რა დარჩა ასეთი ამბები ჩვეულებრივ აქ მთავრდება: ადამიანი იმსხვრევა და ქრება. მოფატი არ გაქრა. 2023 წლის ივლისში ის და მისი სამი კოლეგა კენიის პარლამენტს მიმართეს: გამოიძიეთ OpenAI და სამა, და კანონით დაარეგულირეთ ის სამუშაო, რომელიც ჩვენ გაგვაკეთებინეს [4]. მოგვიანებით მან თანადამფუძნებლებთან ერთად აფრიკაში პირველი კავშირი შექმნა მათთვის, ვინც ხელოვნური ინტელექტისთვის მონაცემებს ნიშნავს, და მისი თავმჯდომარე გახდა. დღეს ის ოთხასზე მეტ მუშას აერთიანებს რამდენიმე კომპანიიდან [15]. საკუთარი დანაზოგით კი ორგანიზაცია Techworker Community Africa დააარსა, რომელიც აფრიკელ მუშებსა და სტუდენტებს მათ უფლებებს ასწავლის და მოკლევადიანი, დაუცველი კონტრაქტების მახეს არიდებს [15]. 2024 წლის სექტემბერში ჟურნალმა TIME-მა მოფატი ხელოვნური ინტელექტის ასი ყველაზე გავლენიანი ადამიანის სიაში შეიყვანა [15]. ერთ ინტერვიუში მან თქვა, რომ ხელოვნური ინტელექტი ეთიკური ვერ იქნება, თუ მას ღარიბი ადამიანების ექსპლუატაციით ასწავლიან [14]. 2025 წლის აპრილში ნაირობში ცხრა ქვეყნის მოდერატორების პროფკავშირებმა მსოფლიო ალიანსი შექმნეს: განა, კენია, თურქეთი, პოლონეთი, კოლუმბია, პორტუგალია, მაროკო, ტუნისი და ფილიპინები [16]. იმ ქალაქში, სადაც ოთხი წლის წინ ახალგაზრდები მარტო, ჩუმად ნიშნავდნენ საშინელებებს, ახლა მათი ხმა ერთად ისმის. სასამართლო კი ნელა მიდის. ფეისბუქის 187 ყოფილი მოდერატორის საქმეში, რომელიც მეტასა და სამას წინააღმდეგ 2023 წლიდან მიდის, კენიის შრომის სასამართლომ 2026 წლის აპრილში მეტას ერთ-ერთ ხელმძღვანელს ჯვარედინ დაკითხვაზე გამოცხადება უბრძანა [17]. კომპენსაცია ჯერ არავის მიუღია. პარლამენტისადმი 2023 წლის მიმართვის შედეგი საჯაროდ ვერ ვიპოვეთ. ის, რაც მოფატმა დაკარგა, არც ერთ კავშირსა და ჯილდოს არ დაუბრუნებია. ის, რაც წაიკითხა, თავიდან არ ამოსულა. მაგრამ ბიჭმა, რომელსაც ერთ დროს ღამით ეშინოდა, ახლა სხვებს ასწავლის, როგორ არ დარჩნენ მარტო. ხვალ, ან სულაც დღეს, ChatGPT-ს რამეს ჰკითხავთ და ის ზრდილობიანად, მშვიდად გიპასუხებთ. უფასოდ, როგორც გგონიათ. იმ სიმშვიდეს თავისი ფასი ჰქონდა, და ის ფასი ჩვენ არ გადაგვიხდია. ვინ უნდა გადაიხადოს? წყაროები 1. TIME, ბილი პერიგო, 2023-01-18, „OpenAI-მ კენიელ მუშებს საათში 2 დოლარზე ნაკლები გადაუხადა“ — https://time.com/6247678/openai-chatgpt-kenya-workers/ 2. The Guardian, ნიამ როუ, 2023-08-02, მოფატ ოკინიი, რიჩარდ მატენგე, ალექს კაირუ (Business & Human Rights Resource Centre-ის მიმოხილვა) — https://www.business-humanrights.org/en/latest-news/kenya-chatgpt-content-moderators-decry-toll-of-ai-model-training-file-government-petition-for-investigation-on-exploitative-conditions/ 3. ალექს კანტროვიცი, Big Technology / CMSWire, 2023-05-23, „ChatGPT-ის წვრთნაში მიიღო მონაწილეობა და ტრავმა მიიღო“ — https://www.cmswire.com/digital-experience/he-helped-train-chatgpt-it-traumatized-him/ 4. Citizen Digital, 2023-07, მოდერატორები პარლამენტს მიმართავენ — https://www.citizen.digital/tech/kenyan-moderators-behind-chatgpt-want-parliament-to-probe-openai-sama-over-exploitation-n323387 5. Reuters (Nasdaq), 2025-06, მეტა Scale AI-ში 14.3 მილიარდს დებს — https://www.nasdaq.com/articles/meta-invests-143-bln-scale-ai-taps-ceo-alexandr-wang-lead-superintelligence-push 6. OpenAI, 2026-03-31, 122 მილიარდის რაუნდი — https://openai.com/index/accelerating-the-next-phase-ai/ 7. SiliconANGLE, 2026-03-31, 852 მილიარდი, თვეში 2 მილიარდი შემოსავალი, 900 მილიონი მომხმარებელი — https://siliconangle.com/2026/03/31/openai-just-closed-record-breaking-122b-funding-round-brings-value-852b/ 8. The Washington Post (Stars and Stripes), 2023-08-29, „ციფრული საოფლე საამქროები“ ფილიპინებში — https://www.stripes.com/theaters/asia_pacific/2023-08-29/ai-boom-overseas-workers-11208813.html 9. Business Daily Africa, 2024-03, Remotasks კენიიდან მიდის — https://www.businessdailyafrica.com/bd/corporate/technology/online-gig-site-remotasks-exits-kenya-4555340 10. საქართველოს ეროვნული ბანკი, ოფიციალური კურსი 2026-10-07: 1 დოლარი = 2.6025 ლარი — https://nbg.gov.ge/en/monetary-policy/currency 11. საქსტატი, საშუალო თვიური ნომინალური ხელფასი, 2025 წლის IV კვარტალი — https://geostat.ge/media/77567/Average-Monthly-Nominal-Earnings-of-Employees---%28IV-Quarter%2C-2025%29.pdf 12. History.com, „როგორ მოატყუა მსოფლიო მე-18 საუკუნის ყალბმა ჭადრაკის რობოტმა“ — https://www.history.com/articles/how-a-phony-18th-century-chess-robot-fooled-the-world 13. Human Rights Watch, 2024-02-29, „საქართველოს მინიმალური ხელფასი 90-იანებში გაიჭედა“ — https://www.hrw.org/news/2024/02/29/georgias-minimum-wage-stuck-90s 14. Ding Magazine, ინტერვიუ მოფატ ოკინიისთან, „ხელოვნური ინტელექტის ადამიანური ფასი“ — https://dingdingding.org/issue-7/interview-the-human-cost-of-ai/ 15. TIME100 AI 2024, მოფატ ოკინიი — https://time.com/collections/time100-ai-2024/7012787/mophat-okinyi/ 16. Civic Tech Field Guide, მოდერატორების პროფკავშირების მსოფლიო ალიანსი, ნაირობი, 2025 — https://civictech.guide/projects/global-trade-union-alliance-of-content-moderators 17. Capital FM (კენია), 2026-04-27, სასამართლო მოდერატორების მხარეს — https://capitalfm.africa/court-backs-facebook-moderators-in-case-against-meta-sama/
სხვა ამბავი გაქვს? ✍️ გახსენი ახალი თემა
დაძახება რეგისტრირებულ მომხმარებელს შეუძლია — პასუხს შენივე ბალანსიდან იხდი, ისე, როგორც ჩატში.
აქვე დაბრუნდები — დაწერილი ტექსტი ველში დაგხვდება.